Vandaag komen Ad en Elzo aan boord. Ad ken ik al 40 jaar vanuit onze studie bedrijfskunde in Delft. In die tijd werd ik verliefd op hem, niet wetende dat hij niet van de vrouwen is. Elzo is al meer dan 30 jaar zijn partner. Dierbare vrienden. Voordat we het kanaal in gaan, varen we eerst nog een dag of 6 naar de scheren buiten Stegeborg. Om hen dat ook eens te laten ervaren, maar ook om al vast een beetjes zeebenen en behendigheid te kweken. Het is prachtig en rustig weer, we kunnen zeilen en ankeren 6 nachten achtereen. We doen Länjö, Äspholm, Djursö en Lilla Holmen aan, waar we steeds een paar nachtjes blijven liggen en ook wandelingen maken.
Vandaag gaan we het Götakanaal in. Gisteren een paar naden van de kluiver met het handje gerepareerd. De schoot was losgeschoten uit het blok, dat openklapt met te harde wind. Meine was net te laat met het innemen van de kluiver. We varen via Mem in 1 keer naar Söderköping. Daar weer de nodige boodschappen gedaan en de eerste avond uit eten geweest. Voor Meine en mijzelf is het ook de eerste keer dat we door het kanaal varen en hoe goed we ook zijn voorbereid, ik ben best zenuwachtig. Hoe zal het gaan en zullen onze opstappers ook een beetje kunnen genieten. De eerste paar sluizen zet Meine de achterlijn niet vast en dat betekent dus dat de enorme kracht die erop komt natuurlijk niet te hanteren is voor Ad. Dat moet anders en gelukkig gaat het daarna beter: Ik stuur, zet Elzo voor de sluis af en hij gaat met de lijnen op de wal. Meine neemt eerst de achterlijn aan en zet die vast. Ik pak de voorlijn aan die in de kuip over de lier door Meine steeds wordt aangetrokken naarmate er meer water in de sluis komt. Ad bedient de motor. Perfect dus.
We zijn nu ook wat gewend aan de sluizen en hebben nu een goede taakverdeling aan boord. Inmiddels zijn we al een paar dagen in het zeer rustige Götakanaal. De volgende dag komt een Lock master vertellen dat de grote brug een eind verderop een elektronisch probleem een heeft. We blijven hier dus nog een nachtje. Het is heet en Elzo en ik hebben de boot gisteren strategisch naast een grote boom geplaatst. Lekker in de schaduw dus. Nadat de drie mannen het lekkerste ijs van Zweden hebben gegeten, klimmen Elzo en ik naar boven naar het uitzichtpunt.
De wind draait en ook al is ze niet hard na een tijdje liggen we aardig te klotsen want nu aan lagerwal en het Roxenmeer is langgerekt. Een waarschuwing die René Vleut ook in zijn boek geeft. Elzo is aan het koken en heeft nergens last van qua zeeziekte. We krijgen een buitje en daarna een prachtige avond met een regenboog. Voordat de wind kwam was het water en de lucht schitterende grijs met een kleine rimpeling. Twee watervliegtuigen waren aan het cirkelen en landden af en toe. En stegen weer op natuurlijk. De bui zette niet door en ook nu weer konden we buiten eten.
In een klein miezertje vertrekken we om 9.30 uur naar de befaamde sluistrappen van Berg. We zijn het eerste schip, dat er ligt en hoeven alleen maar te wachten tot de naar beneden schuttende jachten klaar zijn. Vanwege onze grootte gaan we meestal alleen in de sluis. Heel relaxed. Officieel moeten we vanwege ons gewicht van 22 ton ook aan de grote stenen meerpalen aanleggen. Soms doen we dat. Sinds gisteren zijn we als team ook aardig op elkaar ingespeeld.
Na de sluizen van Berg is een grote ruimte om te overnachten, maar wij varen door. Door een prachtig landelijk gebied en af en toe zien we door de bomen de uitloper Norrbysjön van de rivier Motala die hier evenwijdig met het kanaal loopt. We varen die dag van sluis nr. 16 tot en met nr. 31 in Borensberg, waar ook het beroemde Götahotel staat. 16 sluizen op 1 dag is best vermoeiend. De laatste wordt trouwens met de hand bediend. Op deze plek blijven we uiteindelijk 2 nachtjes.
Vrijdag zochten we een leuk plekje voor het midzomernachtfeest, dat de Zweden op vrijdag vieren, want dan kunnen ze lekker dronken worden en het weekend bijslapen. En wij ook. Het is midzomernachtfeest en veel boten liggen en varen (!) gepavoiseerd. Echter verder gebeurt er niet veel. Ik had van alles verwacht en ook veel herrie in de nacht. Niets van dat al. Families zitten wel gezellig buiten te eten, maar dat is alles. Af en toe rijdt er een oude jaren 60 Volvo voorbij met jeugd en harde muziek, maar dat is het dan. Wel lekker bijslapen dus die nacht tegen de verwachting in.
De eerste avond eten we op een leuk terrasje. De volgende morgen doe ik alle was in de machines van de haven. Ook wel weer eens handig. Het is ook raar weer met onweer in de verte.
Natuurlijk willen we ook het mooie hotel zien dus daar drinken we een biertje en een wijntje. Twee dus en rekenen 79 euro af voor 5 bier en 3 wijn.
We eten gezellig buiten aan de picknicktafel die voor de deur staat. Het klaart weer helemaal op.
Een paar mijl voor Motala is een nieuwe aanlegmogelijkheid gerealiseerd bij de Volksuniversiteit en het industriemuseum. Haven heet Verkstadsön. Goede voorzieningen en alles nieuw volgens een bordje juni 2021. Leuk ook het museumpje over de aanleg van het kanaal. Mooi wandelpad in de schaduw naar Motala. Daar het motormuseum bezocht. Terug in de tijd en ongelooflijk uitgebreid. Zeer de moeite waard. Nu liggen we te wachten voor de spoorbrug, ook omdat de sluis in Motala kapot schijnt de zijn. Reparaties zijn gaande. Dit is inmiddels de derde keer dat we enige vertraging oplopen vanwege een reparatie. Gelukkig hebben we geen haast.
Na Motala maken we een uitstapje naar Vadstena en we hebben enorm geluk want omdat we vroeg zijn, vinden we een droomplek in de gracht rondom het beroemde renaissance Slott. Ik maak snel een foto nu we er nog alleen liggen. En inderdaad, later komen er nog een paar jachtjes liggen.
Erg leuk is ook dat we bezoek krijgen. Åsa en Lars, die we vorig jaar ontmoeten in Hävringe. Het is een piepklein haventje en het waaide behoorlijk toen ik tegen de avond een mast steeds heen en weer voorbij zag komen. Ik ben toen de kade op gegaan om hen aan te geven, dat er plaats naast ons. Nu tijdens dit bezoekje bijna een jaar later blijkt hoeveel indruk dit op met name Lars heeft gemaakt. Hij is ook nog van de “oude stempel” zeilers die gewend is anderen te helpen. Als ze weer van boord gaan, lopen Meine en ik even mee. Wat blijkt. Lars rijdt in perfect gerestaureerde zwart MG uit 1948. Dat pikken we dan ook weer even mee. Die avond maak ik prachtige foto’s van de zonsondergang.
De volgende dag bezoeken we het slot en het stadje. Het Slott maakt indruk op me omdat het zo puur is zonder al te veel opsmuk. Het stadje heeft leuke winkeltjes om in rond te snuffelen.
We waren gewaarschuwd! Dit meer kan ruig zijn en dat is het ook. Wat moet ik doen als ik moet kotsen? Vraagt Ad plotseling. In het gangboord zeg ik en denk er direct aan dat hij niet over boord moet vallen, dus aanlijnen. Uiteindelijk komt het gelukkig niet zo ver.
De volgende dagen varen we een beetje door. We overnachten nog een keer in Forsvik, een leuk klein haventje. Als ik Duca uitlaat, ziet ze op het pad een “gifgroene” slang waar ze heel verstandig met een grote boog omheen loopt. Het lukt me om het slangetje te filmen voordat het water in glijdt.
Het Viken meer en het hoogste punt in het kanaal is prachtig. Juist doordat het grijs en miezerig is en we langs net of net niet boven water uit stekende muurtjes varen. Het is stil en geen wind. Een eend die we opschrikken wil opvliegen, maar dat lukt steeds niet. Een grappig gezicht.
Na nog een nachtje in Hajstorp bij een prachtig oud landhuis, leggen we aan in Sjötorp, het einde van het kanaal en ook het afscheid van onze vrienden. In Hajstorp verassen onze vrienden ons met een lied. Ze zingen staande in het gangboord het lied “Seafever” uit 1902 van John Masefield als afscheid cadeau.
I must go down to the seas again, to the lonely sea and the sky, And all I ask is a tall ship and a star to steer her by; And the wheel’s kick and the wind’s song and the white sail’s shaking, And a grey mist on the sea’s face, and a grey dawn breaking.
I must go down to the seas again, for the call of the running tide Is a wild call and a clear call that may not be denied; And all I ask is a windy day with the white clouds flying, And the flung spray and the blown spume, and the seagulls crying.
I must go down to the seas again, to the vagrant gypsy life, To the gull’s way and the whale’s way where the wind is like a whetted knife; And all I ask is a merry yarn from a laughing fellow-rover, And quiet sleep and a sweet dream when the long trick’s over.
Terwijl ze zingen nadert de Lock master om ons iets mede te delen. Gelukkig heeft ze in de gaten wat er gaande is en blijft rustig staan wachten. Haar applaus verrast de mannen. Het blijkt dat ze ook muzieklerares is!
In Sjötorp nemen we na drie weken afscheid van Ad en Elzo. Het was een geweldige ervaring, maar ook wel vermoeiend. Ik voelde me zeer verantwoordelijk voor hen. Twee landrotten die zich in die periode ontwikkelden tot goede matrozen. Het betekent wel steeds extra opletten of alles goed gaat. Ondanks de steile leercurve maakt 1 van de twee soms een fout, zoals de meerlijn boven de reling aanreiken of een lijn zomaar loslaten. Hoe kan het ook anders? Als ik zoiets nieuws zou ervaren, zou er bij mij ook af en toe een soort kortsluiting in mijn hoofd optreden. Heel fijn dat alles goed is gegaan. Geen ongelukken of krasjes op het schip of de ziel. Veel gelachen, lekker gegeten en het “nodige” gedronken! Hieronder het verhaal dat ik voor de Bloemlezing 2021 ZeilNoord schreef.
Aankondiging Film 8: Voordat we naar het Götakanaal gaan genieten we nog van een paar mooie plekken in de Archipelago van Stockholm. Het naderend afscheid van de oostkust voelt zwaar en niet leuk. Veel zon in deze film. Overdag, opkomsten én ondergangen. Prachtige natuurplekjes. Nu wel geel van de pollen. Een otter die scharrelt op de rotsen. Zwanen families die af en toe hun territorium beschermen. Koeien die voor de zomer uitgezet worden m.b.v. een bootje. Een eland in de avondzon. Zeehonden opeengepakt op een kleine rots vlak bij Arkösund. Een zeearend die een baai waar we invaren bewaakt. Ook mooie klassieke schepen en scheepjes. Een grote groep ganzen die van ons schrikt en al weg vliegend veren verliest. “Homecoming” in Saltsjöbaden. En veel heerlijk zeilen.
Dat deed ik tijdens de twee dagen regen achter elkaar en harde wind in de beschutte Paradisviken van Finnhamn. Deze keer vooral over onze zeiltocht naar het natuurreservaat van Stora Nassa in de buiten Archipelago van Stockholm.
Dan wordt het toch weer mooi weer en na boodschappen tijdens een korte stop in Ingmarso, varen we door naar Ladviken Norrgards. Op de motor, want er is geen wind. Het is prachtig in de baai en we blijven 3 nachten achter het anker. Meine doet een vis poging en ik maak een wandeling over het eiland. Ook dit is weer prachtig met weilanden afgewisseld door prachtige bomen. Het jonge groen met de zon erop is schitterend. Ook mooie is dat hier nu zo langzamerhand prachtige klassieke scheepjes varen; motorboten en scherenkruisers. Er ligt er 1 bij ons om de hoek.
Op een avond komt er een schip aan varen en ik denk dat deze het afval komt ophalen. Op deze eilanden moet dat allemaal verzameld worden. Ze vervoert echter 2 koeien, die bij de grote rode schuur aan land gezet worden voor de zomer. Die hebben genoeg mals gras om te grazen!
Het is raar weer vandaag. Geen wind om te zeilen en een hele zwoele lucht, alsof er ergens een bui valt. Niet bij ons in ieder geval. In de baai van Napoleonviken, waar we in november ook ankerden, liggen nu op een doordeweekse avond als zo’n 10 jachtjes. Dat wordt wat hier in het hoogseizoen! Ik hoorde van iemand dat bij Huvudskär waar we midden augustus ankereden, ooit iemand in die baai 200 jachtjes telde.
De volgende ochtend varen we richting Saltsjöbaden op de motor. Als we bij de haven komen, momt er toevallig een snelle RIB aanvaren van de KSSS met Frederik aan boord. “Welcome home”, roept hij. Dat doet me wel wat. Later op de ochtend ga ik even gedag zeggen bij Gunnar. Na de begroeting zegt hij: “Car?”. Yes please. Handig om boodschappen te gaan doen in Tippen waar we ook willen kijken hoe snel we de 2e vaccinatie kunnen regelen. We rijden erheen en toevallig is vandaag de “drive in” vaccinatie. Eerst vindt men de tijd tussen de prikken wat kort (5,5 weken), maar men legt hier de verantwoordelijkheid gelukkig bij de patiënt. Wij vinden het allang prima. Ossian komt langs op het pakket uit Nederland te brengen. Een nieuwe drone! De vorige die gerepareerd was in Nederland bleek niet meer waterdicht.
In de middag komt Linda weer even aan boord om een nieuwe workout routine te maken. Daarvoor ga ik even op de weegschaal. Best spannend na een maand, maar ik heb trouw ieder 3e dag mijn oefeningen gedaan. Wat blijkt: alle waarden zijn verbeter en ik ben inmiddels 58 jaar jong. Scheelt 21 jaar met beginstand. En 10 kg lichter.
’s Avonds komen Peter en Monica op de borrel. Peter tipt ons dat we nu ook een officieel certificaat kunnen halen bij de receptie van de Familiaklinik. Hij stuurt me als voorbeeld zijn exemplaar. De volgende dag er weer op uit. Het kan maar pas eind van de middag, want de vaccinaties staan nog niet in het systeem. Prima, want ik moet toch nog even naar Sickla om mijn kapotte laarzen in te leveren bij de Naturkompaniet en voor een paar andere boodschappen. Ook nog even bij “mijn kapster” Miriam langs om gedag te zeggen. Ik heb besloten niet nu weer naar de kapper te gaan, want het is niet nodig, maar ik koop wel wat extra kleuring middel. Ze verkopen hier de professionele variant, die ze zelf ook gebruiken.
Uiteindelijk toch maar met zijn tweetje gegeten bij het haven restaurant. Erg leuk. Links van ons zitten drie mannen met aan de andere tafel de drie vrouwen. Ook hier niet meer dan 4 aan een tafel. Het zijn een beetje populaire types, die hier met een grote RIB zijn aangekomen. Een van hen begint een gesprek met mij. Dat is aardig en had ik niet verwacht. Ik vertel ons verhaal. Oh, maar dan heb ik over jullie gelezen in de krant. Nu zijn de andere mannen ook geïnteresseerd. Ze lopen tegen de 60 en zijn nog druk aan het werk, maar realiseren zich dat ze ook een plan, visie voor hun toekomst moeten bedenken.
Gisteren kwam er nog een groot 80 voet super modern zeiljacht aan de buiten steiger onder Engelse vlag: Alithia. Wij gaan daar later ook liggen, nadat we 720 liter diesel gebunkerd hebben. De schipper, op zo’n jacht een professional en niet de eigenaar, maakt me een compliment over de manoeuvre. Ik liet vooral de wind het werk doen. We maken een praatje. Ze komen nu min of meer rechtstreeks uit Italië!!!.
Gisteren ook afscheid van Ossian genomen. Tegenwoordig kunnen we weer iemand een “Hug” geven al vraag ik nog wel om toestemming.
Op het papiertje van de vaccinatie stond geeneens onze naam.
De plek waar we naar toe gaan en die ons is aanbevolen, valt ons tegen. Niet vrij ankeren a.g.v. de vele kabels die er lopen. De ingang is heel ondiep en ik raak even de grond. Dieptemeter geeft 180 aan, maar toch. Weer naar buiten gevaren en daar geankerd. Prima plekje. Wandelingetje met Duca.
Er is wind en we maken een mooi lang kruisrak over het ruime water. Het is zaterdag, stralend weer en behoorlijk druk op het water. We wilden eigenlijk naar een plek die NB even opzoeken. Maar daarvoor moeten we te veel tegen de wind in koersen en tussen eilandje door. De ervaring heeft geleerd dat daar meestal de wind wegvalt danwel uit een andere hoek komt. Bovendien verwacht ik dat het daar druk zal zijn. We naderen wel een andere plek: Stora Husarn. Het heeft een kleine baai open op te noorden. Het is rustig weer, dus dat kan wel. Er ligt al een zeiljacht en een paar motorbootjes. Wij ankeren vrij op 10 meter diep water. De Zweedse manier van ankeren met achteranker is Meine vorig jaar op Landsort erg slecht bevallen. Anker zat vast en koste hem veel kracht. Rugpijn voor 2 weken.
Later op de avond roei ik nog even met Duca rond de rotjes en maak een filmpje. De meeuwen zijn heel boos. Trouwens de laatste dagen draag ik geen contactlenzen vanwege tranende ogen door de pollen. Gelukkig had ik voordat we Nl verlaatten een bril laten aanmeten. De eerste 2 dagen tolt alles om me heen. Nu 9 juni gaat het beter. Ik heb geen allergie denk ik maar de pollen creëren zon klein geel stof dat het irriteert. Het ligt als een film over het water en ook op de boot. Berken en dennen.
Ik ben nu zuinig met internet want Tele2 vindt dat ik te veel te lang in buitenland roam. Nu een prepaid kaart voor data gekocht. Onze vrienden nemen een oude iPhone mee. Hoef ik niet steeds te wisselen.
We zeilen we met heel weinig wind naar Langviksskar, een buiten scheer zoals Stora Nassa, maar wel iets meer begroeit. We liggen er prachtig tussen het leefgebied van de zwanen, die veel ruzie met elkaar maken. Een paar uur nadat we zijn aangekomen, ziet Meine iets zwart ritselen. Een blijkt een kleine otter, die scharrelt en steeds even het water in duikt. Het lukt me een paar foto’s te maken. We blijven hier een dagje. Zonne tentje erop. De water temperatuur is nu ook zodanig (16 graden ongeveer), dat we een rondje rond de boot kunnen zwemmen. Fris maar ook heerlijk.
De 2e dag maken we een wandelingetje. Er is hier een pad heb ik gezien, vernoemd naar een kunstschilder die hier veel kwam. Axel Sjoberg. Het pad is aangegeven met steen mannetjes, maar niet zo gemakkelijk. Doordat ik met de bril ook geen diepte kan zien, val ik midden in een hoop zeer agressieve mieren. Ook Meine had er al last van dat ze langs zijn sokken omhoog lopen. Ik heb dan wel een lange broek aan. Vanwege de teken, maar door de val zitten ze direct op mijn rug. Meine slaat ze weg. Zelfs Duca heeft er last van en gaat liggen rollen op haar rug, wat natuurlijk niet echt helpt. Weg hier.
Hier moeten we wel naar toe. 15 juni omen Ad (studievriend uit Delft) en Elzo aan boord om met ons mee te varen door het Götakanaal. Ik verheug me er zeer op. Ze komen met de auto dus de afgelopen tijd heb ik allerlei bestellingen bij hen laten bezorgen. Lak voor het hout. Nieuwe horren, een zwart-wit cartridge voor de printer, Gimber, gerookte olijfolie, en wijn, heel veel wijn.
We vertrekken de 8ste om 8.30 uur om 24 mijltjes naar Utö te motoren. Het is niet anders. De wind is hier dominant zuid en niet krachtig genoeg om hele stukken te kruisen. Onderweg is er wel veel militaire verkeer. We zien ook het grote futuristische schip weer varen. We gaan nu zelf ook door militair gebied. Niet verboden, maar aanleggen of ankeren mag niet. Als we door een smalle doorgang varen ligt er aan de andere kant een patrouille vaartuig te wachten en iets verder het grote schip. We hebben de marifoon aan en ik verwacht eigenlijk dat ze ons zullen oproepen. Ik blijf echter uit de buurt en koers achter beide schepen langs, ook als is mijn route een andere. Als we voorbij zijn, stoomt het schip op ook in de richting van de doorgang en vaart er doorheen. Ze hebben dus op ons gewacht. Later op de avond horen we ook schiet geluiden. Meine heeft in de krant gelezen dat de Zweden veel aan het oefenen zijn i.v.m. Het gedrag van de Russen.
We ankeren in de Kyrkviken baai van Utö, net voorbij de plek waar de veerboten aanleggen. Toch ook hier maar weer even een wandelingetje. Deze keer door een bos en ook als is het pas 1600 uur, de muggen weten me al te vinden. Helaas vergeten muggenspul mee te nemen. Bij de Gasthamn, is nog niet veel open door de week, maar er is wel een restaurant iets verder op. We zijn duidelijk weer zonder voorbereiding vertrokken. Geen water mee genomen, dus een biertje…. En ze hebben anti muggen spul. Nog beter. Uiteindelijk eten we op het terras een hapje en lopen later via de hoofdweg, het bos niet meer vanwege de muggen, terug naar de boot. De hoofdweg heeft hier zelfs een nummer, ook als is het niet meer dan een zandpad.
Bijna terug bij de boot reageert Duca, die gelukkig aan de lijn zit, op iets in het bos. Meine ziet meteen dat het een eland is, die rustig ion het zonnetje staat te grazen. Na 10 maanden Zweden zien we er dan eindelijk een. Prachtig en hij zij gaat er ook niet vandoor, maar blijft rustig grazen. Het verse jonge malse gras is aantrekkelijker, dan haar instinct om mensen te ontlopen. Het filmpje dat ik maak lukt.
Foto van vanmorgen 03.15 uur en nu zojuist om 8.30 uur. Al dagen dit soort weer met af en toe een buitje tussendoor. Geen zeilweer want te weinig wind, maar we klagen niet. Nu in Skvallerhamn bij het eiland Järflotta nog steeds het enige jacht. Heerlijk genieten dus van de rust. Dat zal vanaf volgende week als het hoogseizoen losbarst anders zijn. En dus zojuist heerlijk in ons blootje overboord. 13 graden. Het is weer schitterend weer. Eerst van plan in deze baai te blijven liggen vandaag en een mooie wandeling te maken, maar dan zie ik dat er mooi windje begint te waaien. Wel uit het zuiden dus tegen de wind in, maar ik zoek een koers die te bezeilen is naar Trosa. Na zes nachten geankerd te hebben is het tijd voor nieuwe elektriciteit en boodschappen. Het wordt een heerlijke dag met een maximum snelheid van meer dan 6 1/2 knoop. Erg ondiep bij het aanleggen aan de lange steiger van het riviertje dat naar het stadje loopt. 160 diep en wij 150. We woelden dus aardig wat blubber op diep bij het aanleggen. Ik wil het schip nog keren en gebruikt iets te veel de boegschroef. Die wil niet meer, want de accu is leeg. Gelukkig hebben we vorig jaar 2 nieuwe accu’s geplaatst, dus ik verwacht dat hij het morgen wel weer doet.
Trosa is wat je noemt een lieflijk stadje met mooi houten huizen. De meesten met een veranda op de eerste verdieping, zoals ik ze ook in Spanje tijdens mijn Camino gezien heb. Alleen hier veel beter onderhouden. We doen boodschappen en later ga ik nog even alleen terug het stadje in met mijn camera. Mooie plaatjes genoeg te schieten. Het wemelt hier trouwens van de (kleding) winkeltjes. Verleidelijk en heel anders dan vorig jaar toen we op pad waren na het seizoen. Toen was alles dicht. Ik weet me te beheersen, maar koop wel een polo voor Meine. Die is over een paar dagen jarig.
We varen we naar Aspöfladen, waar we weer 2 nachtjes blijven. Het is midden in een natuurreservaat, compleet met bezoekerscentrum. Voor ons iets te geciviliseerd. Er wordt slecht weer verwacht. Hardere wind en regen. Uiteindelijk valt het mee en regent het vooral gedurende de nacht. We liggen vlak bij een paar rotsen, waar meeuwen en ganzen aan het broeden zijn. Onverstoorbaar. Een enkeling heeft al een jong zie ik de volgende dag. Ook vandaag kunnen we goed zeilen. Soms even de motor bij als de wind weg valt tussen de eilandjes. Doordat ons schip zo zwaar is, zet het meestal nog wel een tijdje door als er geen wind is.
Haar genoeg en nog niet wit, dat komt door je genen.
Stabiel, betrouwbaar en kalm aan.
Dat is waarom ik samen met je blijf gaan.
Voor dit komend jaar wens ik je mooie reizen en bijzondere plekjes.
Natuurlijk horen daarbij ook visrijke stekjes.
Wat een cadeautje deze wind. Meestal waait het hiervan uit zuid, maar nu dus niet. Het wordt weer prachtig zeilen met alleen bezaan en kluiver. Windkracht 3-4 en af en toe een gangetje van soms bijna 7 knopen. Totaal 20 mijl. Op een bepaald moment hoor ik zeehonden huilen. Ik ben toch niet op de Wadden? Op een kleine rots ligt een heel stel inclusief huilers te zonnen. Ze liggen bijna boven op elkaar, zo weinig plek is er. Gemiddeld zien we trouwens 1 visarend per dag. In de verte zie ik ook veel witte zeiltjes. In de buurt van Arkosund. Het zijn Lasers in een wedstrijd en begeleid door een heleboel RIB’s. Ik vaar netjes om het veld heen, maar kan met de telelens toch mooie foto’s maken.
We ankeren in de baai van Lundarna. Wederom als enig schip. Mooi beschut plekje. Na zonsondergang gaat Meine nog even met het bootje naar de andere kant van het eiland om de ultieme avond foto te maken.
Vandaag is de wind weer zuid gedraaid en dus tegen. We willen niet direct door naar Stegeborg, want dan liggen we daar 2 nachten, dus ankeren we tegenover een grote Herenboerderij. Het ziet er op afstand prachtig uit. Mooi landhuis, machtige bomen, leuk voor een wandelingetje. Helaas worden we na een minuten vriendelijk doch dringend verzocht het terrein te verlaten. Privé!
De volgende ochtend varen we 4 mijltjes op de motor naar Stegeborg. Ad en Elzo komen vandaag aan boord om met ons mee te varen door het Götakanaal, een nieuwe etappe van onze zwerftocht.
Na Svartsö op en neer om boodschappen in Vaxholm te doen. Dan naar FinnhamnDrie dagen dwalen door de outer archipelago en ankeren midden tussen de rotsen van Storra Nassa natuur reservaat.
Film nummer 7: Twee dagen regen achter elkaar en harde wind. We liggen beschut in de mooie Paradisviken van Finnhamn. En wat doe je met het slechte weer? Zonnige foto’s en films verwerken tot een nieuwe YouTube film. Deze keer vooral over onze zeiltocht naar het natuur reservaat van Stora Nassa in de buiten archipelo van Stockholm. Mooi weer en een prachtige zeiltocht. Ook nog even een ontmoeting met de Zweedse marine die met hele snelle boten aan het oefenen is. Een zwaan schrikt er van op en ik ook. De groep eilanden is een verzameling van 400 grotere en kleinere. We liggen voor anker en maken een tochtje met de dinghy door het natuurgebied. Heel erg rustgevende slow sailing deze keer dus, met passend muziek. Geniet ervan!
We nemen afscheid van Marianne en Berndt en hun leuke hond Selma. We moeten nodig boodschappen doen en vooral wijn inslaan. Waar dat toch blijft? We gaan dus naar Vaxholm, want daar is het handig om boodschappen te doen (een van de weinige Stadjes waar een Systembolaget is. Andere kleinere plekken in de archipelo hebben alleen een service dat je moet bestellen.) Vaxholm is een dure Gasthamn en ook onrustig door de vele veerboten, dus na de inkopen weer naar een ankerplaats vinden wij wel zo handig. En via Facebook worden we daar opgemerkt door een Nederlander: “Daar ligt nooit een boot en ineens zag ik een NL vlaggetje! Veel plezier”.
Na de ankerplek bij Vaxholm varen we zeilend door smalle doorgangen en langs prachtige Pipi Langkous huizen, zoals ik ze noem. We zitten hier echt nog in de luxe van Stockholm. Uiteindelijk varen we toch bijna de gehele 17 mijl op de motor omdat er geen wind is. We hebben gekozen voor Finnhamn, een mooie beschutte baai, waar het in juli topdrukte zal zijn. Nu terwijl het pinksterweekend is met mooi weer, liggen er toch maar een paar jachten. Wel van die hele dure grote moderne polyester motorjachten, van zeker een miljoen of meer het stuk. We ankeren eerst een nachtje en gaan dan aan de houten steiger. We gebruiken nog geen stroom want de zon schijnt genoeg en de panelen laden op. Mooi is dat we hier automatisch gratis wifi hebben.
Heerlijk Aziatisch gegeten. We doen het uitgebreide menu met 6 kleine heerlijke hapjes. Ik als het dessert over, maar Meine geniet van zijn toetje met een glaasje Madeira, dus ook maar even opgezocht en geluisterd naar Ted de Braak: “Een glaasje Madeira my Dear, dat is zo veel chiquer dan bier”. Blijft leuk!
22 mei. Een schitterende zonnige zeiltocht naar de buitenscheren van Stora Nassa.
We waren eerst van plan om door te varen naar Svenska Högarna aan het uiteinde van de buitenste archipel. Volgens beschrijvingen is het een mythische bestemming, waar veel pleziervaartuigen van dromen. Het is echter te ver, althans voor ons die meestal laat vertrekken en bovendien wordt een paar dagen later slecht weer verwacht. Je ligt daar dan volledig onbeschut. In Stora Nassa ook, maar wat dichterbij, dus als het slechte weer eerder komt, zijn we snel weer op een veilige beschutte plek.
Wat zeilen we heerlijk terwijl op een bepaald moment de Zweedse marine met zeel snelle boten aan het oefenen is. Een zwaan schrikt en vliegt op.
Ik werk voor de route tegenwoordig vooral met de Navionics app op mijn nieuwe IPhone. (In tegenstelling tot vorig jaar hoef ik nu niet steeds de batterij op te laden). Ik heb dezelfde kaart als op de Raymarine plotter, dus dat geeft ook een soort van extra zekerheid. Natuurlijk blijf ik zelf ook wel nadenken. Het is prachtig maar ook inspannend varen omdat er veel rotsjes zijn waar we tussendoor sturen. Als we naar binnen varen is het ook nog heel goed opletten. Er liggen veel rotsen en sommige net onder de oppervlakte. Naast dat je ze op de kaart ziet, zie je ze met zonnig weer ook als het ware oplichten. Dat helpt!
Stora Nassa. Wat meer informatie over dit gebied met 400 eilanden en scheren.
Het Natuurreservaat Stora Nassa is een maritiem natuurreservaat en bestaat uit ongeveer 400 eilanden en scheren. Sommige daarvan zijn verboden om te betreden en zeker in deze tijd, nu veel vogels hier broeden. Binnen Stora Nassa zijn er verschillende omgevingen. De habitats zijn belangrijk voor een verscheidenheid aan organismen, waaronder vissen, schaaldieren, mosselen, insecten en zeevogels. Ondiepe baaien met gezonde vegetatiegemeenschappen vervullen een belangrijke functie als paai- en kweekgebied voor verschillende vissoorten. De belangrijkste vissoorten in het gebied zijn al decennialang kabeljauw, haring, baars, snoek, witvis en bot. De gevarieerde natuur heeft hier veel vogels doen nestelen, waaronder eidereend, merel, zandspiering, rosacea en diverse meeuwensoorten. Gedurende de periode 1 februari tot 15 augustus is het verboden om aan wal te gaan of dichter dan 100 m van de eilanden in Stora Nassa te blijven, die vogelreservaten zijn. Op de grotere eilanden groeien lage, meerstammige berken en heide, die grote overeenkomsten vertoont met bergberkenbossen. De kleinere zijn vaak bedekt met kleine kruipende jeneverbesstruiken. Bij Stora Bonden liggen resten van voormalig bouwland met sporen van onder meer hooilanden en gekapte bomen. Op natte weilanden zijn er planten zoals weidesleutels, muskusgras, koekoeksbloemen en wild vlas.
We zoeken een ankerplek op een plek buiten het natuur reservaat. De rood omcirkelde eilanden. Het is echt prachtig om hier te liggen. Er liggen nog wel wat andere jachten, maar daar zien we slechts de masttoppen van. Als ik later Duca ga uitlaten, roei ik naar een geschikt plekje om aan land te gaan, maar dan stoor ik een broedende zwaan. Snel weer weg dus. Officieel mag Duca hier nergens aan wal, dus ik doe het zo kort mogelijk en vanzelfsprekend aan de lijn.
De volgende dag maken we een tochtje van 1,5 uur met het bootje met de elektrische motor. Heel rustig varen we tussen de rotsjes door en soms is een doorgang te smal of raken we toch de grond. Dan roeien we een stukje. De vogels schrikken niet echt van ons, dus het lukt me er een paar te fotograferen. Eenmaal varen we echt dood en tillen het bootje over een paar kleine rotsjes. Achteraf zie ik dat we toch door het reservaat zijn gevaren en dus ook te dicht bij de wal zijn geweest. We hebben het echter zo stil mogelijk gedaan en een elektrisch motortje is dan ook wel weer fijn.
Na twee nachtjes varen we weer terug naar de beschutting van de bewoonde eilanden. Er is geen wind, dus gaan we op de motor. Eerst naar Lökaö Öster, waar we een kleine ankerbaai vinden. Het is een klein eiland en onbewoond. Wel is er bij de baai een erg mooie en nieuwe sauna. Met Duca aan de lijn maak ik een wandeling naar de andere kant van het eiland. Paadjes zijn er altijd wel te vinden en na een tijdje ontdek ik her en der blauwe linten aan takken. Die geven het pad aan. Af en toe schiet er een hert weg en hoor ik die later brullend een blaf geluid maken. Aan het eind komt ik bij een scheef staand stalen huisje met een open deur. Het heeft zijn beste tijd gehad. Binnen een sofa, die volgens mij bewoond wordt door allerlei levend gedierte, dus ik blijf uit de buurt. Teken zijn hier namelijk veelvuldig aanwezig. Ook nog een oude tafel en een stoel.
25 mei is er wind uit de goede hoek. 12 mijltjes zeilen terug naar Finnhamn
Als we net in de baai liggen, vaart het grote schip van de Coastguard binnen. Ze hebben ons natuurlijk op AIS gezien! Zelfde schip andere bemanning. Deze keer geen check op paspoort en dergelijke. Slechts een vriendelijk gesprekje. Prima en zo krijg je gevoel dat we niet voor niets belasting betalen!
26 mei. Regen en nog meer regen.
Het slechte weer leek eerst niet te komen, maar een paar uur later dan voorspeld gaat het dan toch los. Blij dat we hier veilig liggen: windkracht 6 tot 7 buiten de baai en heel veel regen. We hebben na vier dagen en nu geen zon wel weer elektriciteit nodig. Nu bleek vanmiddag dat de elektriciteit het hier niet doet. Dus heel zuinig zijn. Nog 62 % en onder de 24 volt. In de middag de motor dus even laten lopen en dat helpt. Zojuist kwam de havenmeester c.q. student even langs. Aardige jongen en het is pas zijn tweede dag en hij weet het nog niet zo goed. Eerst betalen en dan pas stroom? Hij heeft echter geen bankcardmachientje en wij geen Swish. Afijn nu is Meine dus onder een afdakje onze green egg aan het opstoken, zodat we kunnen koken. Het vissen vanmiddag met vers gevonden wormen leverde helaas niets op. Later op de avond horen we de Victron zoemen. De elektriciteit is dus op afstand aan gezet.
Gisteren dan toch vertrokken op weg naar Bullandö voor reparatie autopilot, maar eerst een tussenstop bij Tyresö Slott. Gunnar zwaait ons uit en maakt een filmpje. Leuk!
Mooie kleine Gasthamn Notholmen, die niet in de grote pilot staat. Hier liggen we veilig aan een steiger en zeer beschut voor de harde oostenwind die later vandaag gaat varen. Kosten met elektriciteit 300 kronen, het gehele jaar door. Gezellig café erbij en dus toch maar weer geluncht om ons eerste tochtje te vieren. Er is altijd wel een excuus te vinden. Gisteren wandeling rondom het slot gedaan. Echt prachtig en er wordt veel gevist en gevangen. Voorntjes, die in deze tijd van het jaar de baai inzwemmen of hier wonen.
Het tochtje hier naar toe ging nog op de motor, die liep als een zonnetje, ongeveer 12 mijlen. Op de kaart van de Kjalvfjärden stonden een paar plekken, die heel nauw leken met een diepgang van 2,80 meter, maar als zo vaak viel het mee. De meest ondiepe plek van 5 meter en het water was nog niet opgestuwd door harde wind. Zojuist mijn eerste workout aan boord gedaan m.b.v. de tips van Linda. 40 minuutjes en best wel zweten dus effectief. Daarna heerlijk gedoucht.
We vertrekken om 11.00 uur voor een koud en nat tochtje van 22 mijl op de motor. Ik heb mijn warmtepak maar weer opgediept.
Gisteren nog een mooie wandeling gemaakt en een reetje gezien dat rustig stond te grazen. Gelukkig Duca aan de lijn
Als we weg varen een bijzondere ervaring. Voor het eerst in mijn leven zie ik een White Tailed Eagle een vis vangen. Daarna wordt de vogel gevolgd door kraaien die de buit willen afpakken. Hoe het afloopt weet ik niet want ze verdwijnen achter de bomen. Mooi en bijzonder en een fotografisch plaatje in mijn hoofd. Dus kan het niet delen helaas.
Aan het eind van de dag en vlak voor de brug bij Bullandö komen ook wij de Coastguard tegen. We stoppen en met twee grote fenders uit komen ze langszij. Paspoorten gecheckt en ook dat van Duca, die haar inentingen dit jaar gelukkig al gehad heeft. Vraag of we iets aan te geven hebben. Met betrekking tot Corona vertel ik dat we onze eerste vaccinatie binnen hebben en dat vinden ze goed geregeld. Ik hoef het bewijsje trouwens niet te laten zien! Alles verder in orde en in hun woorden perfect. We worden nu ook geregistreerd zodat als het goed is, we later niet nog een keer worden aangehouden. Geen enkele vraag gesteld trouwens over ons lange verblijf hier in Zweden en dat we ons hadden moeten melden of zo.
Zojuist reparatie van onze autopilot betaald. Nieuwe Raymarine pomp plus installatie. Het ging zeer voorspoedig dus uiteindelijke kosten Tymar Marine hier in Bullandö, waren beneden de offerte. Dat maak je niet vaak mee.
In de little Green Egg op het achterdek is het echter heet. Dus genieten we van aardappeltjes met gestoomde prei met tomaten. Met een lekkere zalm filet.
Korte broeken weer en gebruik maken van mogelijkheden. Als je zo zwerft zoals wij, is het belangrijk om momenten met mooi weer te pakken dus vandaag wasjes draaien. We hebben hier elektriciteit en de zon schijnt. Geen wind om te zeilen.
Strak blauwe lucht windkracht 4/5. 20 mijl gezeild en alleen het laatste stuk op de motor. Door heel smalle en ondiepe doorgangen, maar door de zon zijn de rotsjes goed te zien. Heel dichtbij af en toe! Nu 20 graden in de schaduw!
Ons plan was een paar weken geleden om naar Åland te gaan voordat we naar het Götakanaal gaan. Dat hebben we dus omgegooid ofwel “de teerling opnieuw geworden”. Redenen? Het is nog koud, Duca moet worden ingevoerd en daarvoor moeten we eerst naar Norrtälje om bij een dierenarts haar een officiële wormenkuur te laten geven, ik wacht nog op een nieuwe drone uit Nederland die in Saltsjöbaden worden afgeleverd én we willen ons 2e prik ook nog halen in de Familiaklinik in Saltsjöbaden. Kortom te veel en dat geeft stress. Wel jammert van de nieuwe pilot en kaarten. Hopelijk kunnen we daar weer anderen blij mee maken!
Dus liggen we hier in deze baai van Svartsö Kalviken heerlijk voor anker. Na een dagje rust besluiten we te gaan wandelen en roeien naar een privé steigertje. Oké als we de dinghy daar even laten liggen? “Natuurlijk en je mag ook met het schip aan onze nieuwe ankerboei liggen en stroom gebruiken en ons wifi ook”, zegt Berndt. Dat is geweldig gastvrij en daardoor hoeven we niet naar de andere kant van het eiland om in de Gasthamn te gaan liggen. Na een prachtige wandeling waarbij we in een soort sprookjesbos terecht komen, ontmoeten we een ouder stel bij een bijenkorf. Zij zijn eigenaar van het land en de vrouw heeft alle kleine schilderijtjes gemaakt die her en der in het bos hangen én ook blijven hangen. Echt schattig. Ze vertellen ons ook dat er de volgende middag bij een boerderij de koeien voor het eerst de wei in gaan. Een echte sociale happening, vooral ook omdat het voor de eerste keer is dat dit hier gebeurt. De boerin springt op een steen en spreekt ons allen toe. Ook al is er schrikdraad, het ie niet helemaal zeker hoe de dieren zullen reageren. Dus voorzichtig zijn. Het duurt even voordat de koeien los komen. Ze hebben dit natuurlijk nog nooit mee gemaakt. Even later gaan er ook 4 varkentjes de wei win. Dat wordt hier in het najaar smikkelen en smullen! De familie van Berndt en Marianne (zo heet zijn vrouw echt) komen ook nog even, ik trakteer op een biertje en voor ik het weet zit ik met een 6 maanden oude baby op schoot. Meine en ik blijven hier lekker eten en wandelen daarna over kleine paadjes door het bos terug naar de boot.
Hammarstrand, een camping gerund door Nederlanders, ter hoogte van Sundsvall. Op en neer ongeveer 1650 km. De rivier Indalsälven is nog helemaal bevroren en daarom indrukwekkend om de stuwdam te zien. Lopen in het bos en tot boven je knieën wegzinken in de sneeuw, dus vanaf dat moment zoeken we kleine autowegen op, waar het gemakkelijker lopen is. Of tracks van sneeuwscooters. We lopen naar een bevroren vismeer, waar ook Duca weg zakt in de sneeuw. Grappig gezicht. We regelen hout bij een oude man op een industrie terrein om een vuur aan te steken.
In Sollefteå een tocht met sledehonden. Alleen Meine en ik met een gids en elk met onze eigen slee. Ik had een mooie oude houten exemplaar. Korte instructie over hoe te remmen, nooit loslaten en gaan. Aan het eind van de week hebben we Frank en Eva in Ekolsund bezocht om het bouwperceel te zien waar hun nieuwe huis gebouwd gaat worden. Buiten BBQ. We sliepen in een piepkleine en charmante B&B.
De volgende dag rond Hjälstaviken een 10 km lang pad gelopen. Vele soorten vogels, maar het meer is nu nog steeds bevroren, dus geen vogel gezien.
Rondom Hjälstaviken is een 8 km lang pad. Het niveau van het pad varieert in verschillende delen van het reservaat. Vanaf de ingang bij Hårby is er een onverharde weg naar de vogeltoren. Hier kunt u zich verplaatsen met een kinderwagen of rolstoel. Tussen de vogeltoren en Parnassen gaat het pad door een koeienweide op de strandweiden. Hier was het nat en modderig zijn. Op de natste delen zitten vlonders.
Plots is de winter er weer. Ik was al vergeten hoe het er hier uit ziet met sneeuw, maar ik krijg een tweede kans. Sneeuwstorm met hele harde wind en er toch maar even op uit. Wel uitkijken voor afbrekende dikke takken van de bomen.
Na het bar en boze weer van een paar dagen geleden, nu bladstil en een graad of 8. Er komen al bootjes aanvaren en bij de buurman Gunnar gaat het dekzeil eraf. Een nieuwe bestemming popt op in mijn gedachten. Åland archipel ten westen van Finland en mooi beschreven in de gids van René Vleut! Nu mijn vraag. Is dat in April te doen? Erg vroeg in seizoen maar onze reis naar Höga Kuste heeft ons ook geleerd dat we alle faciliteiten niet echt nodig hebben! En een andere vraag: Gaan we in mei in konvooi door het Götakanaal? Ik heb echter ook het gevoel dat in konvooi varen niet iets voor ons is. Ik ga even onderzoeken wanneer dat niet meer hoeft. En ja Åland gaan we zeer waarschijnlijk wel doen! Maar eerst vaccinatie regelen voor optimale flexibiliteit. Vaccinatie is voor ons nog even een uitdaging hier vanwege de herhaling. We zijn nooit zo lang op 1 plek, maar alles is te regelen! OV is zo goed in Zweden en auto huren kan ook.
Laat ik zeggen dat het internet en alle apps een grote hulp zijn geweest. Wat wilden we zoal voor elkaar hebben voordat we weer gaan varen:
Duca. Als eerste natuurlijk want ons belangrijkste bemanningslid. Haar jaarlijkse APK en inenting doen we in de honden kliniek in Tippen. Alles in orde, maar wel advies om haar gebit te laten reinigen. Voor het eerst in 8 jaar, dus vooruit maar. Kostbaar hier, want ik tik alleen al hiervoor 420 euro af. Vervolgens een trimsalon vinden. Ze is geweest toen we hier net waren, maar daar wisten ze niet hoe te plukken. Inmiddels is het haar heel lang. Zoals ik eerder schreef: 1 van de lastigste dingen om te regelen als je leeft zoals wij nu. Het plukken moet op een bepaald moment. De trimsalons hebben het alle druk en normaliter weet ik niet wanneer we waar zijn om een afspraak te maken. In december al heb ik er 1 gevonden in Boo. Ze neemt geen nieuwe klanten aan, maar als ik uitleg dat ik maar 1 keer langs kom, is het ok. Als ze Duca ziet kijkt ze erg bedenkelijk vanwege het vele haar, maar 2 uur later ziet ze er toch weer top uit. In de tussentijd ga ik met Gunnars auto naar een mooi natuurgebied voor een wandeling. Gelukkig denk ik er op tijd aan om op mijn telefoon te plek te merken waar de auto staat!
Autopilot. Vorig jaar niet gebruikt vanwege het krakende geluid dat de pomp maakt. Nu maar eens aan de slag om iemand te vinden. Eerst proberen we het bij Bjorn Nilsson, een adres dat we van Egill gekregen hebben, maar hij komt er niet uit en mailt ons contact op te nemen met Tymar Marine in Bullandö. Zogezegd zo gedaan. Meine bouwt de pomp uit en met de auto van Gunnar rijden we er naar toe. De pomp/motor blijkt toch veel ouder dan we denken. Er staat een sticker op van 1986. Besloten wordt dat men een nieuwe bestelt (die uit Nederland moet komen) en als die er is zullen we een afspraak maken om er heen te varen. Ze kunnen niet beloven dat ze tijd hebben want het is heel druk. Inmiddels is het apparaat binnen en afgesproken dat we 7 mei in de Marina aldaar zullen liggen. Het wordt een duur klusje.
Check up van Meine en mijzelf in de familiaklinik is Saltsjöbaden. De laatste keer was in 2019 in Sneek. Officieel hebben we een persoonsnummer en een vast adres nodig. Dat hebben we natuurlijk niet, maar flexibel als de Zweden zijn, nemen ze genoegen met het adres van de KSSS. Het helpt natuurlijk wel als je persoonlijk langs gaat. Bloedwaarden en ook vaccinatie willen we regelen. De uitkomst voor ons beiden is goed. Mijn cholesterol is zelfs beter dan 2 jaar geleden. Wel de bloeddruk wat hoog. Ik beloof dat ik dat later in NL zal opnemen met een plaatselijke huisarts. V.w.b. vaccinatie raadt ze aan de website in de gaten te houden wanneer onze leeftijdsgroep aan de beurt is. Uiteindelijk zijn we 21 april aan de beurt voor de eerste prik. De 2e kunnen we zelf plannen ergens tussen 4 en 12 weken, dus erg handig. Kunnen we eerst naar Åland.
Dan ook maar naar tandarts Stefan en dat is maar goed ook. Via röntgenfoto duidelijk te zien dat er iets begint te ontsteken dicht bij een wortel van mijn kies. Inmiddels is ook die ingreep achter de rug. Declareren van de medische kosten doen we wel als we weer in Nederland zijn. Geen slapende honden wakker maken, want officieel zijn we hier al te lang en zouden we moeten uitschrijven uit Nederland, wat we natuurlijk niet doen. Beetje “Off the grid” leven dus.
Er ontstaat nu echt reuring in de haven en onze buurboten beginnen allemaal hun boten klaar te maken voor het seizoen. Na dit weekend zullen ook wij de wintertent er afhalen. De barometer schiet vooruit, dus hopelijk de komende dagen nog meer zon. Die heeft best al wat kracht nu. Dus misschien ook een tintje bruin oplopen? Nog wel iets te koud denk ik voor de korte broek.
Hier begint eindelijk af en toe de zon te schijnen maar nog wel nachtvorst. Dit weekend gaan we het begin van de lente vieren op Sandhamn. Met de veerboot en nachtje in het Segler hotel. Zin in! En inderdaad vieren we een paar dagen later op Sandhamn het begin van de lente. Prachtig weer, harde wind en nog frisjes. Ingecheckt in het befaamde Seglerhotel. Auto geleend van Gunnar uit Saltsjöbaden, veerboot genomen en straks en morgen lekker wandelen. Zwempak mee voor bezoek aan de Spa van het hotel!
Wat een heerlijk weekend en wat een gastvrije ontvangst in het Seglerhotel: Gebruik van Spa en hondje Duca inclusief en het nieuwe (sinds 2 jaar) jonge stel Markus en Johanna dat het hotel nu beheert, doet het goed. Als ze ons verhaal horen en ons visitekaartje hebben, bieden ze voor de komende weken zelfs een gratis ligplaats aan. Ook gaat de drijvende hout sauna voor ons aan. Dus ik nu ook maar een onderdompeling in het koude zoute zeewater. Best ok eigenlijk! Restaurant biedt in de winter op zondag alleen pizza.
Een paar dagen geleden worden we benaderd door Marie-Louise Gravestam, journaliste van de krant “Saltsjöbladet”. Ze had een tip gekregen dat hier Nederlanders zijn die uitgerekend deze plek hebben gekozen om te overwinteren. Hieronder vertaling gemaakt door wandelvriend Peter.
Nederlandse zeilers overwinteren aan de steiger.
De volgende keer dat ze van wal gaan, waarschijnlijk in april, kiezen ze koers naar Åland. Daarna is het Götakanaal een goede manier om door Zweden te zeilen en hoe dan ook door te varen naar Noorwegen. Na een winter op één van de KSSS-pieren In Saltsjöbaden hebben de gepensioneerden Meine Osterveld, 75 en Marianne van Iperen 65, plannen om de Åland-archipel te verkennen en naar het oosten te gaan met hun 14 meter lange stalen boot gebouwd in Nederland. De boot is hun thuis sinds ze enkele jaren geleden hun huis aan de rand van Utrecht in Nederland hebben verkocht. Beiden zijn veel op zee geweest in verschillende contexten. Maar het zeeleven kreeg een nieuwe start toen het echtpaar, dat al 21 jaar samen was, begon te denken dat het te stressvol was in Nederland. Toen werd de boot hun thuis en dat is dat al een aantal jaren. Het was een van Saltsjöbladens lezers die een tip gaf over het Nederlandse stel dat de hele winter op een boot in de gastenhaven woont. Gezegd en klaar, met de cameratas over zijn schouder, stapten we de pier op, leunden over de boot en vonden een houten klopper om aan te kloppen met een Hallo iedereen thuis? En ja hoor, er was natuurlijk iemand thuis, de deur naar de kajuit ging van binnenuit open en de bemanning aan boord vertelde ons graag over het leven aan boord op de gastenpier in Hotellviken. Een leven in een klimaat dat vele dagen sneeuw en kou heeft geboden, ook al is de sneeuw die voorheen touwen bedekte, opgerolde zeilen, luiken van dekzeilen en nog veel meer dat op een bootdek te vinden is, nu bijna weg. Er was dus een korte babbel aan dek voordat we naar het stationsgebouw gingen en verder praatten. In de herfst, voordat ze Stockholm en Saltsjöbaden binnengingen, zeilde het paar verder naar het noorden in Zweden en liet zich op veel manieren betoveren door de Höga Kusten. Een hele mooie natuur en veel leuke plekjes om te verblijven, vonden ze en het was ergens tijdens het zeilen dat ze het advies kregen om voor de winter voor anker te gaan in de zoutmerenbaden (saltsjöbaden). Eerst zeilden ze Stockholm binnen en brachten een paar dagen door in Vasahamnen om Stan te bekijken, maar het was de rust die ze zochten, dus na een stop in Napoleonviken zullen het de saltsjöbaden zijn en hier hebben ze een goede tijd.
De boot is groot en heeft een aantal kamers (Het heet kajuit aan boord van boten), 2 wasruimtes en een goed uitgeruste keuken met inductiekookplaat. Geen problemen gehad om de warmte aan boord te houden. Met toegang tot de steiger en voorzieningen die ze in het KSSS-huis kunnen gebruiken, denken ze dat ze zich in alle opzichten op hun gemak voelden. En Meine doet elke dag een duik bij de boot. Gewoon omdat hij het graag doet.
“We zijn zo blij om de echte winter mee te maken. Dat hebben we in Nederland nog niet zo lang gehad.
Soms huren we een auto en gaan op excursies. We zijn onder meer in Sälen geweest”, vertelt Marianne. Had ook geen problemen met wat we nu weer moeten doen. Er is altijd iets te doen, niet in de laatste plaats met de boot en alles kost zijn tijd. De scheepshond Duca is gewend aan varen en het is ook mogelijk om aan de wal activiteiten te vinden. Marianne gaat naar de sportschool recht tegenover de steigers en ze hebben van de gelegenheid gebruik gemaakt om een tandarts te bezoeken en een gezondheidscheck te doen in het gezondheidscentrum in Saltis.
Jullie hebben ook rond Engeland, Ierland en Schotland gevaren. Wat is het leukste aan varen? Het is zowel avontuur als vrijheid, zegt Marianne. En het is leuk om andere senioren te inspireren om spannende ervaringen op te doen, zegt Meine.
Na het verblijf in de Åland-archipel zijn de plannen zoals ze er nu uitzien, om over het Götakanaal naar Göteborg te gaan en dan de kust van Noorwegen op te varen. Volgende winter zijn we waarschijnlijk in Nederland, zegt Marianne. Marianne filmt en fotografeert en heeft haar eigen Youtube-kanaal voor vrienden en volgers die Cestlavie willen volgen. In Nederland is het gebruikelijker dat de zeilen rood zijn. Hier in Zweden hebben we gezien dat de meeste witte zeilen hebben.
Half mei Götakanaal en dan richting Noorwegen. De Lofoten vinden we uiteindelijk toch te ambities. Wij zijn nu eenmaal “Slow Sailors”. Gisteren daarom misschien wel HET cartografie Walhalla bezocht in Stockholm: Kartbutiken! Wat een sortering! Zie filmpje. Twee Finse papieren zeekaarten (C en D) gescoord en een handig haven/anker gidsje! PS hun e-shop is erg goed! Vervolgens wandeling terug naar Slüssen en onderweg een terrasje met wijntje.
Wat meer over de plek waar we overwinteren: Restaurangholmen behorend bij Royal Swedisch Sailing Club KSSS.
Het is een bewoond eiland bij Hotellviken in Saltsjöbaden. Vóór de jaren 1890 heette het eiland Nedergårdsholmen en behoorde het toe aan een van de boerderijen in het dorp Neglinge. K.A. Wallenberg en zijn metgezellen lieten toen het grote Grand Restaurant op het eilandje bouwen als onderdeel van een grote luxe vakantiefaciliteit, een tegenhanger van het Grand Hotel Saltsjöbaden aan de andere kant van de baai. Daarnaast was er het kleinere Sommarhotellet en het openluchtbad van Saltsjöbaden. De naam Saltsjöbaden is bedacht om deze onderneming op de markt te brengen. Het kasteelachtige hotel in het park is ontworpen door Erik Josphson en ingehuldigd in 1893. Het had oorspronkelijk geen restaurant, omwille van het uitzicht en de omgeving werd het op het eiland geplaatst welke zijn naam kreeg. Het gebouw is ontworpen als een machtig Rijnland kasteel mee hoge kerntoren. Het bewaakte de baai en het hotel en markeerde de plaats van de gemeenschap. Naast het restaurant ligt het Sommar Hotel, ontworpen door Carlestmaoche gebouwd in 1904: Grand Restaurant Brarin in 1968 en Sommarhotellet werd in 1984 afgebroken. Tegenwoordig zijn van de faciliteit van Wallenberg alleen de twee badhuizen en de vergulde handtekening van Oscar II op een rotsplaat bij de bruggen naar het eiland over. In het begin van de jaren 2000 keurde de gemeente Nacka een gedetailleerd plan goed dat huisvesting op het eiland mogelijk maakt. In de jaren 2006-2008 zijn vijf gebouwen gebouwd op drie verdiepingen, waarvan vier voor bewoning met in totaal 30 appartementen en één is een revalidatiecentrum. Bij een van de bruggen werd in 2010 de buste van Peter Linde in brons opgericht door Alice Babs, een bekende Zweedse jazzzangeres. In januari 2012 verklaarde het districtsbestuur de badhuizen tot monument voor gebouwen. De plaatselijke straat aan Restaurangholmen heet Torben Gruts väg, genoemd naar de architect die in 1925 het mannenbad ontwierp.
Mooi en uitgestrekt gebied. Via Wikiloc een mooie route gevonden waar we na een half uurtje weer vanaf wijken. Zo gaat het vaak: een app geeft richting en inspiratie en vervolgens dwalen we vandaar verder. Zo kwamen we bij een mooi strand en kon Duca weer eens rollen in zand i.p.v. sneeuw. In de verte een landhuis. Daarnaartoe en we kwamen een ouder stel tegen die ons wijzen op een grote hoeveelheid herten een eindje verder. Gaan jullie straks terug naar de boot vroeg hij? Blijkbaar herkenden ze ons uit het krantenartikel. Duca aan de lijn en inderdaad een eind verder wel 50 reeën, jong en oud en sommige mannetjes met grote geweien.
We hadden iets te vieren. Meines dochters doen af en toe een “donatie” speciaal bedoeld om uit eten te gaan. En ik ben 10 kg afgevallen en vandaag voor het eerst onder de 80 kg. Ik ga trouwens nog door, maar vandaag even niet hihi! Geweldig kleinschalig restaurant gevonden hier in Saltsjöbaden: Handelshuset. De chef jaagt zelf in het hoge noorden en bereidt alles met liefde voor de natuur. Wat aten we onder meer. Slakken en daarna Tartaar van eland vooraf. Meine vis en ik rundvlees dat eerst een aantal dagen in wijn gemarineerd was en vervolgens in een aantal uren zacht gesudderd was. Meine sloot af met een taartje en een Lagavulin 16 jaar. Ik met een kopje heerlijke thee.
10 kg afvallen is 10 cm minder! Van maat 46 naar 42? Dus ik vermaak 4 korte broeken. En passant ook nog even hoezen voor de lieren afgemaakt met anti wegwaai elastiek.
En de nieuwe vlaggetjes van ZeilNoord en de Toerzeilers hebben een extra stiksel gekregen en wapperen weer. Wel jammer dat Taselaar ons de driekleur met donkerblauw stuurde i.p.v. helderblauw. Dat “heurt ” niet volgens mij. En we zijn hier al zo lang dat zelfs ons gastenvlaggetje versleten is. Stukje eraf geknipt en als nieuw weer.
Het is al jaren een goede gewoonte om zelf de slingers op te hangen als ik zin heb in een feestje. Aangezien het een bijzondere leeftijd is, besluiten we hier toch maar meer aandacht aan te geven dan oorspronkelijk de gedachte. Mede door het artikel in de krant leren we veel mensen kennen hier en waarom niet met hen samen een feestje vieren? Ik maak een uitnodiging met een foto van mezelf toen ik 12 jaar was en onze Fair Lady stuurde. Via Gunnar een adres gevonden om glazen te huren, zoveel leuker dan wijn uit een papieren bekertje. Via Ossian de Grillroom geregeld voor als het koud is, zodat mensen wat kunnen opwarmen als het koud is. Het weerbericht ziet er niet zo goed uit. Via het restaurant hiernaast wat ze voor het seizoen aan het opbouwen zijn en dat 30 april open gaat, mag ik een paar tafels lenen om drank en hapjes uit te stallen. Woensdag nog even naar de kapper in Sickla. Meine en ik doen dinsdag boodschappen en slaan zodanig in, dat wat over blijft bewaard kan worden. Stel dat er heel weinig mensen komen?
26 april. Cestlavie verbouwen tot Gym.
Linda komt aan boord om tips te geven over hoe ik kan blijven sporten als we weer varen. Op haar advies heb ik twee gewichten van 3 kg gekocht, een zogenaamde kettlebar van 12 kg. Een springtouw. Een stevige rubberband met handvaten. En een matje.
29 april. De zon schijnt.
Naarmate de dag vorderende komt er steeds meer zon. Wat een geluk. Om 1700 uur zit ik klaar om de gasten te ontvangen. Altijd een beetje spannend. Meine en ik hebben dan hetzelfde grapje: “Waar blijven ze nou?”. Maar ze kwamen! Van de 30 mensen die ik uitnodig, komen er 20. Mooi toch.
Alexander (die we op Landsort ontmoetten afgelopen zomer en die de tip gaf hier te overwinteren), Caspar (met gitaar! En ik ben helemaal verbaasd. Heeft Meine dit geregeld, maar nee hoor het is een Zweedse gewoonte) & Maud, Frank en Eva (vrienden uit Uppsala), Gunnar Peren (buurman met zijn mooie schip Zafina2, Johannes Knulst (die ik via FB ken en nog niet eerder had ontmoet, John Ottmar en Kristin (die ons eerder al een mooi gidsje van Äland hadden gegeven, Linda Hautajarvi (mijn PT die me geholpen heeft af te vallen), Marie Louise Grave (journaliste van de krant) en Ake, Monica & Peter (die ons thuis uitnodigden om bij hen te eten, Ossian en haven crew collega’s (maar aangezien er Corona heeft geheerst, komt alleen Frederik die altijd buiten werkt en gezond is gebleven, Tina (die steeds mijn naam riep tijdens het zingen) & Anderson.
De gehele dag komen er liever berichtjes uit Nederland binnen. Van de jaarclub natuurlijk, van diverse vrienden en de Pyreneeën groep heeft echt haar best gedaan. Allemaal hebben ze een speciaal rondeel voor me gemaakt en in een PDF gezet. Petra, Peter en Kitty sturen ook nog een filmpje waarin ze het voorlezen. Inderdaad mijn familie. Zo ontroerend.
1 mei. Cestlavie weer transformeren van woonboot naar varend zeilschip!
Tsja en dan gaan we toch echt weer varen over een paar dagen. Mijn hoofd en ziel gevuld met prachtige herinneringen aan Saltsjöbaden. Moeilijk om afscheid te nemen, maar dat hoort bij ons leven. Begin juni kome we trouwens nog even terug om onze tweede vaccinatie te krijgen.
Vandaag motor gestart en een half uurtje laten lopen. Boegschroef gecheckt. Raymarine plotter weer buiten gemonteerd. Diepte meter en water temperatuur (Inmiddels als 5,6 graden) doen het.
Wij zijn ons hier aan het installeren. We liggen hier heel erg beschut direct aan de steiger, dus fijn. De harde wind van een paar dagen geleden hoorden we wel, maar liet ons beschut door de andere schepen. Wel gaan we binnenkort op andere boten wat lijntjes vastzetten hihi. Die klapperen nogal. Wat wederwaardigheden:
Perfecte faciliteiten, gratis gebruik van douche, sauna en wasmachine en dat alles voor 1000 euro voor 5 maanden. (In de zomer betaalde ik hier 48 euro per nacht voor onze 46 voet!) Wel staat er een meter op het elektriciteit verbruik. Ook mogen we een niet gebruikte invaliden toilet gebruiken als “schuurtje”: Een perfecte stalling voor fietsjes, Rubberboot en andere spullen.
In Nacka dekzeil gekocht en een klein olie gevuld radiator (deckhouse kan in de winter koud blijven vandaar) gekocht
De propellers die onder de boot worden geïnstalleerd als het gaat vriezen liggen al klaar. Service van de haven.
Inmiddels weer aardig wat wassen gedaan. Blijft open direct aan de haven
We kunnen ook onze fietsjes en andere spullen opslaan in de doucheruimte. Daar wordt nu het water afgesloten, dus wc en douche binnenkort 500 meter verderop in het regattacenter. Daar kunnen we ook gratis sauna gebruiken.
Er zijn hier een paar boten bewoond en er komen veel mensen dagelijks langs wandelen dus dat is leuk voor een praatje.
Ik heb ook 10 minuten fietsen hiervandaan een heel goede bakker gevonden. Verdere boodschappen met de trein of fiets naar Saltsjöbaden (vroeger Tippen genaamd) winkelcentrum
Auto kopen blijkt vooralsnog lastig, want vast adres nodig voor verzekering en belasting. Maandag 4 uur in het ov gezeten en 12500 stappen gezet om in een wijk NO Akersberga van Stockholm te komen. Daar autodealers maar duur. We doen het nu per ov, fiets en gaan eventueel auto huren als we wat langer weg willen.
Tent over de giek gemonteerd. Houdt het totnutoe goed. Afwachten hoe het is met harde wind. Ook tijd genomen om nieuwe hoesjes voor onze lieren te maken op de naaimachine.
Erg jammer dat we dit jaar de kerstmarkt en niet mee gaan maken. Doen we normaal nooit, maar hier leek het me wel leuk.
Ons schip is erg goed geïsoleerd, dat hebben we in andere jaren al ontdekt. We slapen in de voorhut. Onder de matrassen heb ik twee warmte dekens gelegd en die gaan overdag aan om de door condens wat vochtig geworden bedden te laten drogen. Werkt perfect. Langs de wanden van ons bed staan de blauwe kussentjes uit de kuip rechtop. Een perfecte opbergplek en ook fijn en zacht om tegen aan te liggen.
Onze vrienden Frank en Eva hebben ons uitgenodigd en hij (NL) gaat Indonesisch voor ons koken. We gaan met de trein en dat werkt hier perfect. Vooraf reserveren en wat blijkt? Omdat we een hondje bij ons hebben, krijgen we een aparte coupe toegewezen. Stad bekijken en slapen in een hotel. Verheug me nu al op het ligbad. Erg gezellig en tot laat bij hun gebleven. Wat heel leuk en ook een beetje bizar bleek, was het bekijken van mijn films van dit jaar via YouTube op hun grote tv. Het leek wel National Geographic hihi.
Vanaf nu wensen we jullie meer licht! 2021 wordt hopelijk een jaar zonder Corona gevaren! Met meer mogelijkheden tot reizen, zeilen en varen! Blijf allemaal gezond en reis als je wilt de wereld rond! Rond 15.10 gaat de zon (die al weken niet te zien is helaas) onder dus 45 minuten later is het wel donker. Toch vermaken we ons prima en hebben speciaal voor deze plek buiten in de natuur gekozen. Met de trein in 25 minuten in Gamla Stan, het oude Stockholm. We zijn daar 1 keer geweest. Prachtig en heel rustig. Restaurants zijn open maar steeds een leeg tafeltje ertussen. Het enige dat hier dicht is, zijn de musea.
Even er tussen uit. Eerst met de trein naar Borlänge en vervolgens daar een huur auto opgehaald. In Malun ligt nog geen sneeuw en dus maken we een prachtige wandeling. De 2e dag rijden we naar een andere plek, maar het weggetje blijkt doodlopend en bij het achteruit rijden, glijdt de auto in de greppel. Aangeklopt bij aardige mensen en die bellen een takelbedrijf. Die klaren het klussen heel snel. Blij ook dat we het eigen risico hebben afgekocht hihi. Op 1ste kerstdag rijden we door de sneeuw naar Sälen. We hebben daar een mooi, maar zeer duur hotel gevonden. Wel heel leuk om daar te zijn en weer eens skipistes te zien. Ook hier maken we mooie wandelingen in de sneeuw tijdens de korte dagen. Duca vindt het ook heerlijk.
De propellers (service van de haven en afgesteld door het team van de havenmeester) staan aan voor en achter de boot. Die houden het water in circulatie. 900 liter diesel getankt voor de verwarming. Wat kan ons gebeuren? Enne ik heb de “ijsman” himself aan boord. Meine gaat namelijk iedere ochtend nog even over boord: “Dipping in and Out”. Om stroom te beperken hebben we de boiler uit. Omdat ik in de ochtend geen goede doorbloeding heb in mijn vingers, warmen we steeds een keteltje water op de kachel op. Kan ik dan mijn lenzen mee inzetten. Verder ook eten opwarmen op de Dickinson. Terug naar de jaren zestig. Toen hadden we thuis ijsbloemen op de ramen. Ik vind het wel een avontuur.
Toen niet. Nu wel! Goedemorgen. Wat hebben we een geluk met een echte winter hier. Ook voor de Zweden hier is het vier jaar geleden dat het echt vroor en er een pak sneeuw lag. We hebben inmiddels ook een vast ochtend ritueel.
Ik word wakker rond 08.00 uur en doe de Eberspacher aan, want die staat snachts uit. Het koudste was 4 graden boven in de Deckhouse en 10 in de salon beneden waar onze Dickinson staat. Espresso apparaat aan, vest en handschoentjes pakken en met een kop koffie terug in bed nog een uurtje lezen tot het een beetje warm is geworden.
Nu we hier een aantal maanden liggen ben ik half november met lijnen begonnen en sinds 1 januari met de sportschool en een PT. Inmiddels totaal 5 kg kwijt. Nog 7 te gaan want eind april als ik 65 word wil ik 77 kg wegen. Sportschool recht tegenover de boot. Stand 19 februari: min 8 kg.
Dus niet schaatsen of een lange wandeling. Ik was erg benieuwd hoe het met het ijs zou zijn in de scheren buiten Stockholm. Dus eerste met het treintje en vervolgens met de bus naar Stavnäs, een tochtje van 1,5 uur en op zich al heel leuk. Mooi om te zien hoe snel je buiten de stad bent en door de prachtige bossen rijdt, waar nog steeds veel sneeuw ligt. Een uurtje met de Ferry naar Sandhamn voor 9 euro per persoon. 1,5 uur op het eiland gebleven en een kamer geboekt in het mooie hotel voor 21 maart, de dag dat de lente start! Het ijs zal dan wel weg zijn.
19 februari. Sinds vandaag dooit het en het gaat hard. Af en toe horen we een enorme herrie omdat er een heel pak sneeuw van een dak valt. Opletten dus waar je loopt. Meine zal binnenkort wel weer beginnen aan zijn ochtendduik. Daar was hij mee gestopt op mijn aandringen toen het echt hard begon te vriezen!
Aankondiging film en korte epiloog van dit zeilseizoen. Aan het eind van het blog weer het bekende linkje naar YouTube!!
Het laatste blog (8) en film (9) van 2020. Zeilen in oktober en november langs de oostkust van Zweden. Het bleef maar goed weer en dus konden we er geen genoeg van krijgen. Uiteindelijk onze laatste ankerplek op 12 november voor 2 nachtjes. Langer lukte niet meer vanwege te weinig zon op de panelen! Achteraf gezien zijn we heel blij en dankbaar dat we het lef hadden om toch naar Zweden te gaan. Ondanks Corona. Wat hebben we weinig gemerkt van alle stress in Nederland. Voor ons was het een goed jaar. Prachtig weer. Redelijk veel kunnen zeilen. Op de heenweg naar het noorden veel zuidenwind. Op de terugweg ook helaas, maar toch ook wel noorden wind. Dan werd het direct kouder. Geen pech en aanvaringen gehad. He enige dat er mee ophield, of in ieder geval een zorgwekkend geluid begon te maken, is onze autopilot. Die hebben we dus niet meer gebruikt. En sinds onze stuurcilinder is gereviseerd dit voorjaar, gaat sturen met de hand ook een stuk gemakkelijker. Bovendien waren het geen enorme dag afstanden. Hiernaast vind je een screenshot van de belangrijkste data. Geniet van de film met veel zeilbeelden en prachtige zonsondergangen. En detailkaartjes via Google Earth van onze tracks! De belangrijkste data van het gehele zeilseizoen vanaf Delfzijl.
Gisteren zes mijltjes met weinig wind naar de baai van segelvik gedobberd met gemiddeld 2,5 knopen. Mooi aan de steiger maar verder alles opgeruimd. Geen elektriciteit. Wel een mooi oud houten clubhuis. Door de ramen naar binnen turend, maar ik foto’s van het interieur en oude zeilplaten. Er is een windwaarschuwing: NW 5-6 en geen buien. Aflandig dus en we wagen het erop. Wel een stuk over open zee. Resultaat? Bijboot bijna verloren doordat hij omsloeg en onder water trok, dus motor aan en in de wind tegen de golven in sturen. Het lukt Meine het bootje aan te halen en extra vast te maken: 1 bevestiging punt los gescheurd. Leren we het dan nooit? Bijboot aan dek of in de davits met harde wind! Ook knalt er nog een schoot kikker van de bezaan giek af en overboord. (We varen met alleen bezaan en kleine fok) Oja en mijn wollen kleurige handschoen waait ook nog overboord! Kortom, moe maar voldaan hier in Axmar Bruk aangekomen. Wel moe van de adrenaline. We waren hier op de heenweg ook en het is een plek die met harde eind goed aan te varen is. Met 7,5 knopen stoven we nu het rotsjes gebied in. Goed opsturen en opletten met windvlagen tot 7. Dan wil het schip oploeven en meestal richting rotsjes hihi. Morgen rustdag! De zeearenden waren er trouwens ook weer. Blijft prachtig. De volgende dag zon, maar te koud om buiten te zitten
Tsja, dat weet je als je in deze tijd van het jaar vaart! Gisteren bijgekomen van onze enerverende zeiltocht! De zon scheen de gehele dag maar toch te koud om buiten in de kuip te zitten: 3 graden. Bovendien waait het of hard en de wind gaat pas liggen rond 1500 uur. Dat is te laat om nog te gaan varen, want het is hier nu om 1800 uur donker. Bij Axmar brukhier wordt de kade vernieuwd. Mooi met balken en met traditionele verbindingen.
De route vandaag behoorlijk binnendoor. We wilden ook nog door de nauwe doorgang bij Gasholmen, maar de boeien waren weg zodat we het niet aandurfden. Dan maar om het eiland heen! In de gasthamn worden we hartelijk welkom geheten en geholpen. Ze zijn hier ook aan het werk met grondmachines. Dat moet natuurlijk voor de vorst/sneeuw komt. Ondanks mijn nieuwe winterzeilpak toch beetje koud gekregen van het stil buiten zitten sturen. Ik moet iets bedenken zodat ik geen koude voeten krijg.
Morgen maar mijn bergschoenen aan die ik van Kitty gekregen heb. Morgen naar Gävle en daar weer even blijven! ‘s Ochtends lag er wat sneeuw op de boot en de steigers, maar die was snel verdwenen. In de middag een stadswandeling van internet gedownload.
Gävle (soms ook Gevle geschreven, verouderd Gefle) is een Zweedse stad in het landschap Gästrikland en de provincie Gävleborgs län. Het is zowel de hoofdstad van die provincie als van de gemeente Gävle. De stad heeft 68700 inwoners (2005) en een oppervlakte van 4179 hectare. De stad ligt minder dan 200 km ten noorden van Stockholm. Ieder jaar in de kersttijd wordt in het centrum een grote bok van stro opgezet: de Gävlebok. Deze werd bijna elk jaar uit baldadigheid in brand gestoken, maar die traditie sterft uit omdat de bok wordt behandeld met brandwerend materiaal.
In 1446 werd de stad stadsrechten verleend door Christoffel III van Denemarken, wat het een van de oudste steden van Norrland maakt. In het verleden was het een haven waar veel hout verscheept werd, later is het een opslagplaats voor aardolie geworden.
Het is een mooie stad met veel groen, oude houten villa’s en veel pakhuizen, die zoals overal gerenoveerd worden. We lunchen gezellig met een wijntje erbij voor 12 euro per glas. Ach, wat kan schelen, zegt Meine. Overigens geven we erg weinig geld uit deze reis. Er zijn gewoon weinig gelegenheden zo in het najaar. We zijn al blij als we 1 keer per week boodschappen kunnen doen en alle restaurantjes aan havens zijn gesloten. We maken wel veel gebruik van onze “Little Big Egg”, die staat vastgesnoerd op het achterdek en Meine is er al zeer bedreven in. Wel koop ik bij de Zweedse equivalent van de Bever “Naturkompaniet” een paar waterdichte en tot -50 graden warme laarzen met goed profiel van het Zweedse merk “Polyver”. En dat is maar goed ook, want een paar dagen verlies ik van beide bergschoenen plots de zolen. Die waren dus toch wat ouder dan gedacht. Als het bijna donker is krijgen we 2 mannen van de Kustwacht aan boord. Aardige lui en ze willen vooral de papieren van Duca zien en later onze paspoorten. We hadden haar bij de douane moeten aanmelden, toen we in Zweden aankwamen, maar ze doen er niet moeilijk over. We kwamen trouwens Zweden binnen via Utklippan, het onbewoonde eiland en daarna pas een week later in een plaatsje, waar het misschien had gekund in Arkosund!
Met sneeuw op de steigers vertrokken we vanmorgen. De zon kwam door en het plan was 22 mijltjes naar Sikhjälma. Echter onderweg besloten dit haventje niet aan te doen: lager wal en er stond behoorlijke zeegang. Niet verstandig! Snel via mijn geweldige Navionics app, die direct een route berekent en niet zo ingewikkeld doet als onze plotter, een nieuwe plek gezocht aan de oostkust: beter aan te varen met NW wind. Het werd Ångskårklubben. Prachtig baai met pier om aan te leggen. Om 1700 uur kwamen we aan na heerlijk zeilen en net voor zon onder!
Buiten in de kuip nog in onze warme zeilkleding glühwein gedronken tot het met een prachtige sterrenhemel en een eerste kwartier maandje te koud=vochtig werd! We hebben de Dickinson nog niet aan alleen de Eberspacher in de ochtend en avond. Er komt Maandag zuidenwind en dan wordt het hier weer 12 graden. We blijven een dagje op deze prachtige plek want onverwacht is er elektriciteit en douche open. Jimmy van de haven gebeld, maar die nam niet op. Dus vooralsnog geen havengelden afgedragen. Best ok hier op maandag morgen. Heerlijk weekend hier gehad en mooie ontmoeting met een Nl/Zweeds stel (Frank en Ewa) uit Uppsala. Smaakt naar meer! Zij stookten een vuurtje en nodigden ons uit voor worstenbroodjes. Heel gezellig en we houden contact. Vanmiddag een mooie wandeling gemaakt aan de andere kant van de baai. Langs oude boerderijen en veestallen. Als we vertrekken doneer ik 400 kronen in een enveloppe in een vochtig kastje. Hoop dat ze niet vergaan zijn, voordat ze gevonden worden.
Het was een prachtig plekje hier en daarom bleven we langer dan verwacht. (Frank en Ewa hebben we half december bezocht in Uppsala. Het voelt heel goed en vertrouwd met hen. Frank kookte Indonesisch voor ons. Zij hebben een heel grote smart TV en we hebben gezamenlijk mijn films op YouTube van onze reis rond Engeland in 2014 bekeken. Bizar om je eigen films te zien op zo’n grote TV. Echt prachtig al zeg ik het zelf)
Net genoeg wind en precies een mogelijke koers. Het is hier lekker weer: droog beetje wind kracht 3 uit het zuiden dus aangenaam temperatuurtje: 12 graden. Zon gaat hier even na 1600 onder maar nog wel vroeg op: vanmorgen 6.54 uur.
Wist vooraf niet dat hier de grote veerboot naar Åland vertrekt. Gelukkig kwamen we niet tegelijk aan hihi! 1 uurtje gezeild en de rest op de motor. Het laatste stuk over een knobbelig zeetje met een paar buien. Het laatste stuk voor de haveningang 1 mijltje afgesneden en tussen de rotsjes door. 6 meter diepgang maar toch spannend, vooral als je er op afvaart met de nodige golfslag. Als we eenmaal liggen aan de kade begint het te regenen. Even later komt de havenmeester langs. Lang geleden dat we er 1 tegenkwamen. Zojuist leuk wandelingetje gemaakt en het atelier van de kunstenaar/schrijver Albert Engström bezocht. Staat eenzaam op een klif met prachtig uitzicht: de natte droom voor eenieder die nu vanwege corona thuis moet werken.
Zonnig dagje ook. Door het kanaal waar ik eerder een vraag over stelde wordt het niet (met mast zijn we 18,5 meter), maar het is ook niet nodig want prachtig weer en ZW windje 3. Dus in de beschutting van het eiland. Op weg naar arholma waar we 22 augustus ook waren. Echter onderweg een mooie ankerbaai gevonden: Bofjärden. We liggen hier nu met bladstil weer en een bijna volle maan. Nog ongeveer 55 mijl naar onze winterligplaats, maar waarom haasten nu het nog zo een lekker weer is? We kunnen nog lang genoeg in een haven liggen deze winter😊.
We liggen nu voor anker in een baai. Meine gaat nog iedere ochtend over boord in 8 graden water en ik af en toe zoals vandaag met de zon erbij. Daarna aan dek mijn haren gewassen met warm water uit de boiler. Zoals het er nu uitziet komen we voorlopig niet naar Nederland. Het is hier beter qua Corona.
Beide ankerbaaien op het eiland Björkö en mooi beschut. Toen de wind aantrok, Windy gaf harde wind tot Windkracht 7 uit het zuiden aan en veel regen, zochten we de beschutting van een het stadje op. Mooi “geparkeerd” aan de hoge wal van een steiger en zeer welkom geheten door de mensen van het restaurant. (De eigenaresse maakt later een prachtige foto van ons schip bij zonsopgang, zoekt contact via facebook en stuurt me de foto. Die gebruik ik later als nieuwjaarskaart!) Mocht de stroom het niet doen, dan kunnen we van hen aftappen en als we water nodig hebben… Kortom een leuk plekje voor een goede “zondagmiddaglunch”. Het gaat inderdaad hard waaien en dus fijn dat we hier liggen. De gasthamn is volledig gesloten nu. NOrrtÄlje is een leuk plaatsje met een mooie historie. Het werd gesticht in 1622 en de geschiedenis van de stad is goed gedocumenteerd. Op informatiepanelen kun je verhalen lezen over de gebouwen en de voormalige bewoners en je kunt ook een rondleiding door de stad volgen onder leiding van een gids. In het begin van de 20ste eeuw was het bekend als kuuroord vanwege geneeskrachtige modder. Het buitenbadhuis is helaas verdwenen. Men is nu bezig de noordkant van de haven volledig te renoveren met nieuwe moderne gebouwen, restaurants etc. een beetje zoals is Gävle. Het is een mooi plaatsje met veel oude houten gebouwen ook goede winkels. We “scoren” hier een stoer juten kleed voor op de grond in onze deckhouse. We drinken koffie en Meine eet een taartje bij café Hörnan uit 1912 en kopen daar ook heerlijk brood. In de middag maak ik nog een lange wandeling door het stadje om foto’s te maken. Meine gaat met het bootje vissen. Hij houdt goede hoop. De rivier staat erom bekend dat er veel vis zit. Tijdens mijn wandeling zie ik inderdaad heel veel hele kleine visjes proberen tegen de stroom in te zwemmen.
Nog steeds rustig stil weer. Wel varen we regelmatig op de motor. LidÖn verlaten we na een nachtje. We hebben een wandeling gemaakt door een soort afbraak-bos. Heel veel omgehakt en laten liggen om te rotten. Waarom? Geen idee. Het plekje aan de ponton was wel ok. We konden precies op de kopse kant liggen met een aantal lijnen uitgebracht naar ogen op de kade. Met weinig wind is dat wel verantwoord.
We zoeken de laatste tijd nog een paar mooie plekjes voordat we naar onze winterligplaats in Saltsjöbaden gaan. Het is nog mooi weer, dus waarom niet? Nu we weer in het scheren gebied van Stockholm zijn gebruik ik een zeer handig boekje, gekregen van een zeiler toen we in Lustholmen (start van de Högakusten) lagen. Het is van de Svenska Kryssarklubben en uit 2020. De jongen gaf het weg omdat hij zeker weet, de komende tijd niet naar Stockholm te varen. Enorm aardig! Het geeft van totaal 60 plekken uitgebreide beschrijvingen: luchtfoto, kaartje met dieptes, overzicht van beschutte windrichtingen, afstand tot een volgend plekje, plus en minus en hoe aantrekkelijk het is met kinderen. Zo vind ik een mooie beschutte baai aan de noordkant van het eiland Högmarsö. Door het langwerpige karakter van de baai liggen we nog een paar uur heerlijk “met de zon in de kuip”. Goed uitgekiend dus.
In het gidsje vind ik een mooi plekje net naast de “snelweg”, waar alle grote cruise schepen voorbij komen. Een klein eiland met daarop het fort Siaröfortet, dat gebouwd is direct na WO1, met de bedoeling de Russen tegen te houden. Wel indrukwekkend om overheen te lopen, want het fort beslaat zo’n beetje het gehele eiland. Nu is alles gesloten en als wij aankomen is men net de laatste dingen aan het opruimen. Elektriciteit is er dus helaas niet meer. Gelukkig ontdek ik het badhuisje naast de ponton waar we liggen. Daar brandt een lamp en is ook een stopcontact. We hebben ook een grote haspel aan boord, dus dat is snel geregeld. Ik zoek nog overal naar een brievenbus om in ieder geval de stroom te vergoeden, maar alles is hier hermetisch afgesloten. Vanwege deze voorziening en het mooie weer, blijven we hier 3 nachtjes. Ook ik ga deze dagen in de ochtend even te water bij het badhuisje, dat heel erg privé voelt. Heerlijk!
Vaxholm kiezen we uit omdat de supermarkt en de Systembolaget hier direct aan de kade liggen. Lekker gemakkelijk. Uit eten doen we deze keer toch maar niet. Even geen zin in. Het is behoorlijk wennen in deze “stad”. Veel auto verkeer en veerboten. De gasthamn is volledig gesloten. Zelfs de elektriciteit is afgesloten. Dat hadden we niet verwacht. De in de supermarkt gekochte verse pizza kost ons 35% van onze stroom aangezien de elektrische oven behoorlijk veel tijd vraagt. Afijn morgen naar Saltsjobaden! Of toch niet? Ik wil eigenlijk wel graag het centrum van stockholm per boot zien, dus we varen naar Wasahamnen. Daar krijgen we een warm welkom. Er liggen hier aardig wat jachten voor de winter. Onder anderen een Nederlands stel Frank en Lucy met een mooie stalen spitsgatter van ongeveer 36 voet. De Festina Lente.
Na de afgelopen week ons mooie privé eiland (op een mooie avond zelfs nog borrelen in de kuip) verlaten te hebben lagen we een nachtje in Vaxholm en 2 in Wasahamnen/Stockholm. Erg leuk. De havenmeester aldaar bood ons ook een winterplek aan, maar we houden ons toch bij Saltsjöbaden. Ook vanwege de afspraak die we daar gemaakt hebben. Liggen we dan nu in onze winterligplaats? Nee dus. Toch nog een mooi ankerplekje gevonden: Napoleonsviken! Heerlijk rustig tussen de hoge rotsen. Op dit moment regent het. Dat is lang geleden. Vanmiddag benut om de “statistieken” van deze reis bij te werken. Zie de screenshot. De komende tijd ga ik al het foto/filmmateriaal verwerken tot ik denk 2 filmpjes. Er waren nog zulke prachtige dingen te zien op de terugweg vanaf de Högakusten!
Wij zijn ons hier aan het installeren. We liggen hier heel erg beschut direct aan de steiger, dus fijn. De harde wind van een paar dagen geleden hoorden we wel, maar liet ons beschut door de andere schepen. Wel gaan we binnenkort op andere boten wat lijntjes vastzetten hihi. Die klapperen nogal. Wat wederwaardigheden:
Dat betekent in Nacka dekzeil en een klein olie gevuld radiator (deckhouse kan in de winter koud blijven vandaar) gekocht
Bijbootje leeg laten lopen en opbergen
Het internet hier wordt gerepareerd, want was kapot.
De propellers die onder de boot worden geïnstalleerd als het gaat vriezen liggen al klaar. Service van de haven.
Inmiddels weer aardig wat wassen gedaan. Blijft open direct aan de haven
We kunnen ook onze fietsjes en andere spullen opslaan in de doucheruimte. Daar wordt nu het water afgesloten, dus wc en douche binnenkort 500 meter verderop in het regattacenter. Daar kunnen we ook gratis sauna gebruiken.
Er zijn hier een paar boten bewoond en er komen veel mensen dagelijks langs wandelen dus dat is leuk voor een praatje.
Ik heb ook 10 minuten fietsen hiervandaan een heel goede bakker gevonden. Verdere boodschappen met de trein of fiets naar Saltsjöbaden (vroeger Tippen genaamd) winkelcentrum
Auto kopen blijkt vooralsnog lastig, want vast adres nodig voor verzekering en belasting. Maandag 4 uur in het ov gezeten en 12500 stappen gezet om in een wijk NO Akersberga van Stockholm te komen. Daar autodealers maar duur. We doen het nu per ov, fiets en gaan eventueel auto huren als we wat langer weg willen.
Tent over de giek gemonteerd. Houdt het totnutoe goed. Afwachten hoe het is met harde wind. Ook tijd genomen om nieuwe hoesjes voor onze lieren te maken op de naaimachine.
Erg jammer dat we dit jaar de kerstmarkt en niet mee gaan maken. Doen we normaal nooit, maar hier leek het me wel leuk.
30 november Stockholm. Eindelijk weer een update van ons. Een korte samenvatting van de youtube film hieronder.
De afgelopen 2 weken hebben we ons hier in Saltsjöbaden voor de winter geïnstalleerd. Dat kostte even tijd en aandacht! Nu dus de één na laatste van dit jaar! Een nieuwe Youtube film 8 en Blog 7. Zeilen in oktober langs de oostkust van Zweden. Af en toe leek het wel lente. Dit eerste deel van onze terugreis naar Stockholm t/m 15 oktober laat zien dat het weer hier nog heel goed kan zijn. Heel rustig aan zwerven we 137 mijl in 14 dagen. Ook nu weer veel zeilen (iedere dag onderweg zagen we wel ergens aan de horizon een andere zeilboot) en zelfs af en toe zwemmen! Dierendag voor Duca gevierd. Prachtige plekjes weer en zoveel mogelijk andere dan op de heenweg: Sörákersviken waar we succesvolle vissers ontmoeten, Alnö, Juniskär in zeer mistige omstandigheden, Skatan waar men de boeien al uit de smalle vaargeul had weg gehaald en waar we forse overnachtingprijs moesten betalen, Mellanfjärden voor de 2e keer deze reis en daar dus 4 dagen in de regen, het kleine haventje van Hölick, waar we net een “illegaal” plekje vonden op de plek van de reddingsboot, Borka met een COÖP op afstand dus of de fietsje boodschappen doen. Mooie wandeling gemaakt in wat onderweg leek op een sprookjes- of trollen bos. Let maar goed op de foto. We bleven hier een paar dagen. Leuk was ook hier een mini museum met oude houten vissersbootjes en een heleboel buitenboord motoren. Ook prachtig weer en een vlucht kraanvogels die in een dubbele V overvlogen, Skärså, waar we warm onthaald werden en gratis mochten liggen. De visboer was open en dus heerlijke gerookte vis gekocht. En uiteindelijk op een lenteachtige dag tussen de rotsjes door gezeild richting Soderhamn.
Vanmorgen droog, maar laaghangende bewolking. Wel een noorden wind kracht 3 ongeveer. Eerst maar even Duca uitlaten en onderweg bij The Espresso house een pond vers gemalen espresso voor mijn machientje gehaald. Kon ik nergens krijgen en was bijna op. Toen met Meine samen toch maar weer een paar “kartonnetjes” ingeslagen en hijzelf daarna 10 liter koelvloeistof voor de motor gescoord. Härnösand is een plezierig stadje, lekker relaxed en alles wat je nodig hebt aanwezig. Gisteren bij de LIDL een nieuw boodschappen karretje gekocht en de oude aan een zwerver gegeven, die hier een paar keer per dag de vuilnisbakken komt checken. Hij was er enorm blij mee.
We vertrekken pas om 11.15 uur. Het is droog en we hijsen direct de zeilen als we vrij water hebben. De motor moet er nog wel even bij en we varen dicht langs de kust voor het zicht. Uiteindelijk zeilen we 25 mijl naar de baai van Sorakersviken. Geen zicht tijdens het zeilen, maar het gaat prima. Het zeilen zonder zicht gaat mij nooit zo goed af. Soms ben ik mijn oriëntatie helemaal kwijt. Je stuurt op de plotter en aangezien die staat op “Noord” en wij nu “Zuid” varen moet ik continue denken hoe te sturen. Ook even een paar mijl “voor de wind” gekruist omdat pal voor de wind ondoenlijk is gezien de deining. Om 17.00 uur leggen we aan de steiger waar je normaal met achterboei gaat liggen. Een prachtig plekje met een compleet nieuw clubhuis met alle voorzieningen. Nu wel op slot natuurlijk. Meine is nu onze green egg aan het aansteken. Straks kippenbouten erop met gepofte aardappels en gegrilde groente. Zo besparen we ook weer elektriciteit! Dit was weer zo een cadeautjes dag. Niets verwacht en veel gekregen. Misschien blijven we hier wel een dagje voor een wandeling.
We zijn 2 nachtjes blijven liggen in deze mooie baai. Nieuwe steigers en een geheel nieuw clubhuis. Wel alles op slot en dus ook geen stroom, maar een mooi plekje. Om onze stroom te besparen (zoals jullie weten alles elektrisch hier aan boord en inductie koken) steekt Meine op de eerste dag de green egg aan. De kippetjes zijn heerlijk. De zonnepanelen laden nu slechts 10 watt op en dat is te verwaarlozen.
De 2e dag miezert het en ik lees veel. Er komt een klein bootje met twee mannen aanvaren. Zij zijn degenen die de vis gevangen hebben, dat snap je wel. We maken een praatje en volgens hen kan vissen vangen nu echt alleen met een fijnmazig net. Ik proef wat van de verse rauwe kuit en het heeft niet veel smaak. De visser gaat het later thuis met kruiden verwerken tot homemade kaviaar. De vissen zullen gerookt worden.
Gisteren aten we restjes en dus snel klaar met koken. Om niet al om 19.00 uur in bed te liggen, pak ik er maar eens een dvd’tje bij. “As it is in heaven”, mooie Zweedse film die we al gezien hebben.
We varen vandaag op de motor. Geen wind, maar wel droog stil weer. Bij de uitgang van de baai wil Meine toch nog een keer de “reel” met de paravaan gebruiken. Ik vaar met weinig snelheid zo dicht mogelijk langs de rotsjes. Daar zit namelijk “De Vis”. Als de dieptemeter 1,60 aangeeft (we steken 1,50 en we weten dat we dan nog 20 cm speling hebben. Zo staat onze meter afgesteld) geloof ik het wel. Ik vaar naar dieper water, maar de haak is vast blijven zitten. Heel voorzichtig manoeuvreren zorgt er voor dat de lijn niet breekt en alles heelhuids binnen komt. Zonder vis natuurlijk! We varen met weinig zicht op de motor om het eiland Alnö heen. Het is geen aantrekkelijk traject. Industrie, verlaten fabrieken en vervallen steigers. Wel fotogeniek, dat dan weer wel. We leggen aan in het haventje uit ons gidsje, maar het blijkt geen gasthamn. Toch mogen we blijven liggen en zelfs gratis elektriciteit gebruiken. Erg aardig dus. We hoeven niets te betalen. Als het donker is maak ik een foto van de grote hoge brug waar we onderdoor gevaren zijn. Even later verdwijnt hij in de mist.
Geen enkel zicht en de grote tanker, die ons voorbij vaart is echt alleen via AIS te zien. Ik wijk uit zodat ik niet meer op de officiële vaarroute vaar. Zo kan hij ruim passeren. Geheel op de plotter varen we de baai van Juniskär binnen. Omdat we niets kunnen zien, besluiten we voor anker te gaan.
Dat blijkt maar goed ook, want er is hier niet veel om aan te leggen, ontdekt Meine als hij Duca uit gaat laten. Slechts kleine vermolmde steigers. Onderweg hiernaartoe krijgen we gezelschap van 2 kleine Goudhaantjes, die een plekje zoeken om uit te rusten. Mooie klein vogeltje met gele streep op de kop. Leuk, de eerste zeilboot van mijn ouders heette “Goudhaantje”.
Vanmorgen is het opgeklaard, maar nog geen zon te zien. Wel een goed windje om naar het zuiden te varen. Ik wil graag naar Skatan. We varen naar binnen de route in, maar zien al snel dat alle boeien voor de winter al verwijderd zijn. Weer via de plotter gaat het goed. Het zijn hele smalle doorgangetjes. Twee aardige mannen wachten ons op en we kunnen langszij aan de steiger. Er wonnen hier permanent 63 mensen. In de zomer veel meer, want het is een populaire plek. We moeten het normale tarief van 130 kronen betalen, terwijl alles verder dicht is. Wel krijgen we stroom gelukkig. Ik film een zwanenfamilie, waarbij het mannetje een indringer verjaagt. De volgende morgen als ik wil afrekenen is het 160 kronen geworden, maar dat voorstel lach ik met een glimlach weg.
Brood bakken, lezen heel veel lezen, een wandelingetje in de miezer. Vandaag echt heel erg qua regen, maar het fruit is bijna op. Dus na 2 uur komen Meine en Duca volledig verzopen weer aan boord: met resultaat! Mijn kanjers!
Uiteindelijk liggen we dus 5 dagen hier. De 5e dag is het droog, maar het heeft hard gewaaid en de zee zal nog onstuimig zijn. En bovendien zuidenwind en er dus geheel tegen in.
De afgelopen dagen hebben we, naast veel lezen, brood gebakken, mijn speciale waterdichte en warme Norway pak opgezocht, Meine maakt de Dickinson schoon voor als we deze moeten aansteken. Totnutoe voldoet onze Eberspacher nog prima. Alleen in de ochtend even aan en later op de dag een keer. Ik heb toch drie wasjes gedraaid, nadat ik ontdekte dat de droger bij de camping het wel doet. Die bij de haven is oud en kapot. De faciliteiten bij de camping zijn echt prachtig. Alles is open, de keuken is ongelooflijk luxueus: oven, magnetron én vaatwasmachine. Even denk ik nog deze te gebruiken, omdat een aantal van onze spullen en ook de filters uit de afzuigkap vies worden. Toch maar niet, dat komt wel een keer komende winter. We besluiten morgen weer verder te varen. Ik verzamel al het Zweedse cash dat ik nog heb (340 kronen) en stop ze in de enveloppe met een briefje erbij dat als ik meer (officieel 180 kronen per dag) moet betalen ze me kunnen berichten. Er zijn hier wel mensen, maar de receptie van het hotel is verlaten. Wel open en ik begrijp dat gasten ook gewoon een sleutel kunnen pakken.
We hebben ook nog een gesprek met een stel dat op het eilandje woont. Kunnen daar niet het hele jaar zijn, want als het vriest en het ijs niet betrouwbaar is, kunnen ze er niet vanaf. Dan wonen ze in Sundsvall. Als we de volgende dag vertrekken en ik zoek naar hun roeibootje, komen ze beiden naar buiten en zwaaien uitbundig. Ik bedenk me dat dit best een leuk contact was en dat we ook wel toenadering hadden kunnen zoeken met ze de afgelopen dagen. Toch hebben we dat niet gedaan. Mooi wel, dat zo een ontmoeting genoeg voor me is.
Voordat we kunnen varen, moet eerst de zware last van het regenwater in de bijboot eruit. Dat hebben we gisteren gedaan, door het bootje scheef op te hijsen en leeg te laten lopen. Genoeg om een watertank van een gemiddeld zeilschip te vullen. En lekker ook waarschijnlijk. Het water dat ik 22 september uit de bron bij Mjältön haalde (3 flessen vol) is nog steeds lekker.
We vertrekken om 9.45 uur (vroeg voor ons doen) en hebben ongeveer 25 mijl te gaan. Op de motor en tegen de wind in. Gelukkig is de zee inderdaad wat tot rust gekomen.
Ik zit 5 uur in mijn warme pak buiten aan het stuurwiel en de gedachten fladderen door mijn hoofd. Op de heenweg zijn we hier ook geweest en het is mooi om te merken dat de fysieke herinneringen terugkomen als we langs bepaalde plekken varen. Bijvoorbeeld die van 5 september:
Wat een prachtige zeildag was het. Met alleen de kluiver en de bezaan eerst tussen de eilandjes door en dan buitenom het grote schiereiland Hornslandet om. Op zee gaat het even ruig met behoorlijke golven, maar dan komen we onder de beschutting van de kust. ZW 4-5. We zeilen door een nauwe smalle sund ten zuiden van het eilandje Balsun door.
Nu varen we dus in de andere richting en ik herinner me dat een maand geleden hier op de kust allemaal vuurtjes werden gestookt. Ook nu weer varen we langs het schiereiland en in de verte zie ik een lichte streep aan de einder. Terwijl er boven land een grote streep mist lijkt te hangen. Laaghangende bewolking, die gelukkig niet de zee op drijft. Dat lijkt wel de zon en ja hoor als bij de haven aankomen schijn te zon volop. Wel krijgen we eerst nog even een buitje als we de kaap ronden. Mijn pak is dus echt waterdicht. Onderweg zien we toch nog weer een ander zeiljacht.
Het haventje van Hölick blijkt niet echt geschikt voor ons. Hele kleine drijfsteigertjes met smalle boxen. De enige plek is een drijvende steiger met een groot bord: “No admittance to yachts”. We gaan er toch maar liggen. Ik ben best moe van het sturen de gehele tijd, maar besluit toch even een wandelingetje te maken met Duca. Het is een mooi plekje met ook nog een duin gebied en een groot strand. Nu de zon zo mooi schijnt en er tegelijkertijd dikke wolkenpartijen zijn, ga ik een 2e keer lopen met mijn camera. Het licht is prachtig.
Vannacht weer veel regen en ook vanmorgen nog. We besluiten de ergste buien af te wachten en dan naar Enånger te varen, hier 13 mijltjes vandaan. Voordat we vertrekken heb ik nog een leuk gesprek met Bjorn en Annika, die even naar onze boot komen kijken.
We vertrekken rond 12.00 uur vanaf Hölick en het is zo goed als droog. Aan de wind motor zeilen naar de sund tussen de eilanden Agön en Kråkon door. Daarna halve wind nog een mijl of 8 naar het haventje. Helaas is de wind helemaal weg gevallen. Onderweg wel prachtige luchten met onheilspellende wolken. Het is druk in het haventje van Borka. Het is een vereniging en iedereen is druk bezig met het schoonmaken en aftuigen van zijn schip. Morgen komt er een grote kraan en gaan ze alle op de kant.
De zonsopgang de volgende ochtend is prachtig. Het wordt een heerlijke dag. Wat hebben die watersporters hier een geluk dat juist vandaag hun boten op de kant gaan. Het lijkt wel lente! Wij gaan op de fietsjes boodschappen doen bij de Coöp. Zo 1 keer per 14 dagen is genoeg. Daarna een mooie wandeling. Het is nog zo’n 180 mijl naar onze winterligplaats in Stockholm en daar willen we niet voor 1 november aankomen vanwege het grote verschil in kosten. In de zomer per dag zo’n 48 euro voor onze lengte en in de winter voor 6 maanden totaal 1000. Bovendien genieten we hier nog enorm en willen zoveel mogelijk leuke plekken aandoen. Wel gaan we nog weinig voor anker aangezien we onze zonnepanelen niet echt opladen meer. De dagen worden korter maar het valt nog mee: het wordt licht rond 6.15 uur en donker iets voor rond 18.30. De komende dagen krijgen we noordenwind dus dat is handig. We hebben wel enorm geluk gehad met de wind. Op de heenreis veel kunnen zeilen vanwege zuidenwind en hopelijk de komende dagen ook weer.
Vanmorgen strak blauwe lucht en dan heb ik ook wel zin in een “dipping in and out” ervaring. Als je er eenmaal uit bent is het heerlijk, die tinteling van het 10.5 graden koude water. 16 mijltjes gevaren waarvan 3 uur zeilen en 1 uur motor. Net buiten op zee bij de eerste rosten 2 “White tailed eagels” gezien. De wind nam af en de zee werd daardoor rommelig. Gaandeweg de dag meer bewolkt, maar geen regen. In Skärså worden we zeer warm welkom geheten. De havenmeester had ons zelfs al opgeroepen op de marifoon om te waarschuwen voor de ondiepe toegang. Hier staan de boeien nog wel dus het viel mee. We hoeven niet te betalen, daar is het nu te laat in het seizoen voor. Wel krijgen we gratis stroom. De aardige man belt ook even de plaatselijke visser Dennis en we wandelen er even heen. Hij is haring aan het roken en morgenochtend kunnen we wat bij hem kopen. Het restaurant is helaas dicht, maar dat verwachtten we wel.
Vanmorgen rond 10.30 vertrokken en wat zijn wij een “mazzelpikken”, als ik het zo mag noemen. Het werd een stralende dag. Windkracht 3 uit het noorden en erg fijn nu we op weg naar het zuiden zijn. 12 mijltjes gezeild tussen de rotsjes en eilandje ten oosten van Storsand. Op de heenweg hier ook geweest en toen ook wind mee. Vervolgens rustig de diepe sund naar Soderhamn op voor de nodige boodschappen (lees bezoek aan Systembolaget). Het water staat hier wat lager, waarschijnlijk door de harde noordenwind een paar dagen geleden in het zuiden van de oostzee.
Plan is om de komende dagen nog een mooie ankerplek te zoeken ten zuiden van het eiland Kusön, hier 23 mijl vandaan. Wel even de wind in de gaten houden, want die neemt weer toe over een paar dagen. Vanuit het westen dus voor ons aflandig.
Een linkje naar een nieuwe Youtube film 7 weer aan het eind. Geheel gewijd aan 3 weken zwerven langs de Högakusten. Wat langer dan anders (16 minuten) maar het is hier ook zo mooi en fotogeniek. Met daarin: Veel zeilen langs heuvels en bossen alsof je in de Ardennen zeilt. Nog steeds mooi weer. Prachtige ankerplekken en leuke plaatsen: Lustholmen, de prachtige baai van Madansviken, mooie wandelingen op o.a. Norfällsviken, Trysunda en het eiland Mjältön. Zeilen in de mist. In de zon tegen de wind in varen. En het prachtige kerkje in Barsta uit 1665, waar de oude sleutel gewoon aan een spijker hangt en je dus naar binnen kunt. Sfeervolle muziek van de Black Atlantic.
11 september. De Höga kusten om de hoek. Härnösand
Eergisteren naar de baai van Barsviken gevaren als veilige anker plek i.v.m. naderende harde wind. Gisteren niet van boord gegaan. Het waaide te hard en ook al houdt ons anker altijd, je weet maar nooit! De nacht was behoorlijk onrustig. Eerst onweer in de verte wat gelukkig niet dichtbij kwam. Toen in de loop van de nacht het geknars van de anker ketting toen de wind draaide. Ons parkoers op MarineTraffic zegt genoeg! Vanmorgen weer stralende zon ik ben toch ook maar te water gegaan: 11 graden. Dipping in and out, maar de tinteling daarna is heerlijk. Lekker met badjas aan in de Kuip weer warm worden van de zon. En van de dubbele espresso die Meine voor me maakt. We verwachten niet te kunnen zeilen maar dat viel reuze mee. Met kluiver en bezaan liep ze heerlijk richting Härnösand. Hier in de noord haven lekker aan de kade en ongeveer 9 meerboeien bezet. Hihi. De elektriciteit doet het ook al is de Marina nu gesloten. Braaf het telefoon nummer gebeld en even later kwam de vrouw van de havenmeester de 200 kronen ophalen. Misschien vanavond uit eten en morgen boodschappen. In de plaatselijke bibliotheek heb ik allerlei info materiaal gescoord. Helemaal blij!
12 – 15 september. Eerste drie dagen Höga kusten: alsof je zeilt door de Ardennen.
Na Härnösand een kort stukje naar Lustholmen, een haventje van de plaatselijke zeilvereniging. Het lag er vol. Hoe kan dat nu aan het eind van het seizoen. Ze hebben een feestje vanavond en wij worden ook uitgenodigd. Ik reageer enthousiast. Echter na een tijdje en gezien hebbend dat men al vanaf een uur of 4 aan het “indrinken” is, hebben we zo onze bedenkingen. Het voelt niet veilig om in deze coronatijden naar een feestje te gaan. We zijn ook wel blij met dit excuus, want eerlijk gezegd hadden we er niet echt zin in.
Nu schuilen voor harde wind en regen in Norfällsviken na drie heerlijke dagen. Twee dagen prachtig kunnen zeilen (bij elkaar zo’n 40 mijltjes) tussen beboste eilanden door met steeds weer wisselende uitzichten. Prachtig al dat groen. En hier en daar ook rood van herfstkleuren. Krijgen we hier een “Indian Summer”. 1 dag gewoon alleen maar voor anker in de baai van Madansviken. Gisteren met weinig wind vlak langs rotsige kusten gezeild met vol tuig. We gingen wel bijna 3 knopen. Nu schuilen voor de harde wind in Norfällsviken. Gisteren regen, vandaag zon. Lekker wandelen want het waait nog best hard!
Maar eerst! Het waaide inderdaad behoorlijk, maar we lagen beschut aan een steiger. De harde noordenwind trok het water bij ons weg, zodat het net eb leek. Woensdag regende het zo’n beetje de gehele dag. In de regen toch ook even het water in gegaan via de zwemtrap op de steiger. (Als kind vond ik het ook heerlijk om in de regen te zwemmen) 11 graden is best oké. Zeker als ik daarna aan dek mijn zelf gefabriceerde warme buitendouche gebruik om mijn haar te wassen. Het water is te koud om er lang in te blijven en dit werkt perfect. Foto’s en filmpjes bekeken en geordend. Donderdag strakblauwe hemel, maar nog wel harde wind. Het is echt ongelooflijk hoe de zon hier toch steeds maar blijft schijnen of terug komt na slecht weer. Heel fijn.
Vandaag dus een wandeling door het natuur reservaat van het schiereiland van Norfällsviken. Alles bij elkaar maar 5 km en we doen er drie uur over. Lastige paden door kiezelvelden, veel omhoog en omlaag klauteren over de rotsen. Duca loopt los en voorop. Het pad is aangegeven met blauwe stippen. Dat weet zij niet en toch weet ze het pad steeds precies te vinden. Waarschijnlijk door de reuk van mensen die hier eerder liepen te volgen. Steeds staat ze na een tijdje op het pad naar ons te kijken en te wachten. Waar blijven jullie nou? Over de echt moeilijke stukken heeft men vlonders aangelegd of grote stapstenen. De kleuren zijn schitterend. Het rood roze gesteente, het groene mos daarop. In de bossen roodgekleurde blaadjes van de bosbessen. En door het gehele bos prachtig wit mos. Mijn camera maakt overuren. We komen nog een ander stel tegen en wisselen even wat woorden in het Engels. Later zien ze ons in de haven en ontdekken we van elkaar dat we Nederlanders zijn. Zij zijn met auto en caravan al 10 weken op pad: Lofoten. Noordkaap enzovoort, waar het dit jaar behoorlijke rustig is. Iedere dag komt er normaliter op de Noordkaap een cruiseschip aan dat zijn toeristen voor een dag loost. Een paar duizend per dag en nu niet dus. Er is ook een tunnel aangelegd van het eilandje naar de Noordkaap. Toen ik er in 1977 was, voeren we er met een kleine veerboot naar toe vanaf Honningsvåg. We kletsen een tijdje, maar onze uitnodiging voor een glaasje wijn slaan ze af, want andere plannen. Best een leuke ontmoeting. De zweed die we aan het eind van de wandeling tegenkomen, komt ook nog even langs later. Of hij een foto van de boot mag maken? Zijn vrouw geloofde niet dat hij een stel was tegen gekomen die met hun zeilboot uit Nederland gekomen waren!
18 september. Vrijdag iets minder wind, maar nog wel kracht 5 richting Trysunda
We kiezen een route tussen de eilanden door, want buiten op zee is het nog erg woelig merken we als we de baai uitvaren. Het wordt prachtig maar ook intensief zeilen over een afstand van 18 mijl. Alleen met kluiver en bezaan halen we soms een snelheid van 7,5 knopen. Dat komt ook door de valwinden die van de heuvels naar beneden denderen. De wind draait op het goede moment naar west zodat het gehele traject te bezeilen is. Alleen even tussen twee eilanden, waar de wind volledig weg viel en een rare stroming ontstond moest de motor even bij om te voorkomen dat we te dicht bij de rotsjes komen. Ons schip is nu overigens veel gemakkelijker te besturen dan vorig jaar. Het voelt nu soms zelfs alsof ik in mijn Centaur van vroeger en met 1 vinger de helmstok kon bedienen. Nu hoef ik alleen sterk bij te sturen tijdens een windvlaag. De reden dat het nu zo goed gaat is, dat we dit jaar onze stuurcilinder hebben laten reviseren. Die was helemaal op en uitgesleten. Vriend Wim heeft dat voor ons geregeld en het was ook nog een goedkope reparatie: 175 euri.
Als we aankomen bij Trysunda, ligt daar een klein zeiljachtje. Het blijkt van een Canadese Zweed en hij helpt ons met aanleggen. We pakken deze keer weer een achterboei, want langszij aan de kade vinden we een beetje asociaal. Met dit mooie weer, zullen er het weekend nog wel wat meer jachtjes komen.
19 september Zonnige zaterdag en hulp bieden aan een Canadese Zweed op het eiland Trysunda.
Vanmorgen vraagt onze Canadees Tyson om hulp. Hij heeft zijn achteranker uit en dat is verstrikt geraakt in de ketting van de moorings. Bekend probleem en niet handig dus. Meine is 2 uur met hem bezig om het los te krijgen. Het water is helder en ze zien wel wat, maar het is 7 meter diep. Uiteindelijk gaat hij met ons wetsuit aan over boord om te kijken of hij het los kan krijgen. Het lukt niet en bovendien wordt hij er erg ziek van: duizelig en misselijk. Dit zal toch niet een vorm van caisson ziekte zijn? Zijn jachtje komt bij ons langszij en na wat kotsen, duikt hij zijn kooi in. We checken hem af en toe. De volgende ochtend voelt hij zich nog steeds beroerd. Hij heeft besloten om de boot hier te laten en even later komt de reddingsboot hem ophalen. Goede service dus en waarschijnlijk ook wat medische ondersteuning.
In de middag gaan we weer een prachtige wandeling maken, nog mooier als bij Norfällsviken.
Allereerst gaan we bij het kerkje langs. De grote oude sleutel die naast de deur hangt gebruiken we om het kerkje open te krijgen. Het lukt niet. De deur klemt en we durven niet te veel kracht te zetten. Het is prachtig zonnig weer en we beklimmen eerst de trap naar een uitzicht punt over het haventje. Inderdaad de moeite waard. Dan weer naar beneden en ik vind een smal pad dat door het bos leidt en uiteindelijk bij rotsen uitkomt. Daar stopt het en het is even zoeken naar het bredere pad naar het kiezelstrand. Daar aangekomen is het echt adembenemend mooi. Grote keien, gekleurde stenen, de zon op de herfstkleuren van een aantal planten en de stil kabbelende golven over het strand. Ik maak er een filmpje van. Daarna weer door het bos naar de andere kant van het eiland. Ook daar is een strand, maar hier is het vooral zand. Uiteindelijk lopen we via het bos weer terug naar de boot. Ik heb nog steeds de app Topo-gps op mijn mobiel en onlangs de kaart van Zweden gedownload voor 3,99. Heel handig en werkt goed.
De volgende dag blijven we ook nog en tegen de avond gaat Meine Duca uitlaten en blijft erg lang weg. Dan word ik dus altijd ongerust. Bellen heeft geen zin want er is hier geen bereik, althans niet in het bos. Tegen dat het donker wordt, zie ik een zwarte schim tussen de bomen en ik hoor Duca. Gelukkig. Hij blijkt “toch nog even” de als moeilijk aangeduide wandeling gedaan te hebben rond de westpunt van het eiland. Het moeilijke zat hem vooral in de grote keien waar je overheen moet.
21 september van Trysunda naar het populaire Ulvohamn
Vanmorgen het schitterende eiland Trysunda verlaten en dus ook de meeste noordelijke plek deze zomer: 63.08.382 N. We vonden het zo’n beetje het mooiste eiland tot nu toe!! 3 nachtjes gelegen en schitterende wandelingen gemaakt.
Vanmorgen 10 mijltjes tegen de wind in op de motor naar Ulvö. Uitgestorven op de 50 vaste bewoners na. Hotel ook dicht, behalve in het weekend. Straks om 18.00 uur gaat het winkeltje een uurtje op. Even kijken wat er te halen valt. Betalen van de liggelden wordt steeds lastiger: Geen telefoon nummer, geen bankrekeningnummer, geen honestybox en niemand die langs komt. Gelukkig doet de stroomvoorziening het wel. Dus erg gastvrij!
De volgende ochtend kom ik trouwens toch de havenvrouw tegen: 50 kronen.
22 september. Een onverwacht mooie wandeling op het onbewoonde Mjältön
Gisteren na een tip van Emmy van Ulvö 4 mijltjes gevaren naar het mooie eiland Mjältön. Het is een eiland midden in de Hoge Kust in Zweden. Het is het hoogste eiland van Zweden, met een hoogte van 236 meter boven zeeniveau. We liggen in een prachtige kleine baai aan drijvende steiger. Een smal planken bruggetje verbindt de steiger met de wal. Duca durft er niet overheen. In de middag 9 km gewandeld en geklommen. Eerst naar boven naar het meertje, toen naar beneden naar de westkust van het eiland. Vervolgens weer naar boven en toch maar helemaal door naar de top. Meine zou vanavond uitgebreid koken (zijn speciale garnalen gerecht) maar daar zal het te laat voor zijn. Boven inderdaad prachtig uitzicht ook als is het wat heiig. Daar hoef ik de toeristische Skuleberget aan de kust niet voor op. Er woont hier geen mens. Ook dit is weer een natuur reservaat. We zien een specht en Meine denkt een vos gezien te hebben. Verder alleen maar prachtige keien en roodkleurende bomen en bosbessen struiken. Dat laatste is heel handig, want hier zitten er nog veel en ook grote bessen aan. Iedere keer dat ik een beetje dorst krijg pluk ik er een paar. Doet me denken aan de rugzaktrekking ooit in Groenland. Daar deed ik hetzelfde. Hier bij de aanlegplaats is ook een bron. Straks een paar flesjes vullen. In Groenland tapten we het water gewoon uit het meer. Aan het eind van de wandeling was ik best moe en daardoor heel voorzichtig met afdalen. Ik had mijn blauwe Bergschoenen aan, maar helaas geen sokken. Dom! Onder mijn linker grote teen dus een blaar. Overigens ben ik best dankbaar dat wij “op onze leeftijd” dit soort wandelingen nog kunnen maken! Hier is een knalrode honestybox met ook een boekje om scheepsnaam en datum op te schrijven.
23 september. Op de motor op open zee tegen de wind in naar het zuiden, maar met de zon in mijn gezicht. Barstahamn
Vanmorgen toen de zon eenmaal de boot had bereikt boven de dennenbomen uit, even het water in. 10 graden. Niet voor lang maar heerlijk verfrissend. Toen aan dek in mijn blootje met de buitendouche met warm water mijn haren gewassen. We zijn begonnen aan onze tocht naar het zuiden richting Stockholm. Waar we tot nu toe bijna de gehele reis zuidenwind hadden, gaat ons dat nu misschien een beetje opbreken, want het blijft hier toch vooral uit het zuiden waaien. We willen rond 12 oktober in Stockholm zijn omdat vrienden uit Nederland waarschijnlijk een weekje mee gaan varen. Ze komen met de auto, dus zijn wel flexibel waar ze opstappen. Afijn vandaag dus op de motor, maar wel in de volle zon. Het plan is Häggvik, maar daar wijken we van af. Als we op volle zee komen is die toch best wel “knobbelig” en niet echt lekker varen. In plaats daarvan stoppen we iets eerder en gaan bij Barstahamn aan de kleine kade liggen. Hier komt zelfs de havenmeester langs om het havengeld te innen. Alles is hier open, ook omdat het een camperplaats is. Prachtig plekje met een mooie avondzon.
24 september, eerst naar de kapel en dan zeilen in de mist naar Lövvik.
Vanmorgen bewolkt, maar de wind komt uit Noord, dus we kunnen zeilen i.p.v. gisteren op de motor tegen de wind in. Eerst gaan we het kapelletje bekijken uit 1665 en heel bijzonder. Het was de eerste keer dat we in een kerkje konden! Mooi ook dat zo een oude sleutel gewoon blijft hangen en niet gejat wordt. Wat een vertrouwen! Van buiten ziet het er uit als een gewone oude bruine schuur en dat was ook de redding las ik toen de Russen in de negentiende eeuw de kusten hier binnenvielen. Van binnen geheel beschilderd met moois lichte kleuren en Bijbelse taferelen. Ik heb begrepen dat er in dit soort kerkjes ook zoveel afbeeldingen zijn om de vaak zeer lange en saaie preken van de priester die soms maar twee keer per jaar langs kwam te doorstaan. Wat afleiding was wel prettig. Bijzonder om je voorstellen hoe dit er hier aan toe ging bijna zo’n 350 jaar geleden. In de winter werd het trouwens ook heel praktisch gebruikt om visnetten en andere gereedschap op te bergen.
Rond 11.00 gaan we zeilen. Wederom alleen bezaan en kluiver, want de verwachting is 5. Er is veel laaghangende bewolking die langzaam over de heuvels schuift. Een eiland dat ik eerst goed kon zien, is opeens verdwenen. Bizar. Het wordt uiteindelijk een dichte mist. Alleen het geluid van de golven die op de rotskusten slaan horen we. Erg blij met de plotter, als kost het me toch wel concentratie om goed te sturen. Best vermoeiend ook, de gehele tijd naar het schermpje turen. Als we bij de baai aankomen, trekt de mist gelukkig wat op. Dat helpt met aanleggen. Even later zit alles weer potdicht. Het is een prima plekje. Klein steigertje met zwemtrap en alle faciliteiten beschikbaar. Douche, wc, wasmachine, elektriciteit en een keuken. Er zijn zelfs twee slaapkamers met ieder drie bedden. Zo’n kamer kost dan 20 euro. Geen geld. Ik stop de 150 kronen in een enveloppe.
25 september, een kort tochtje in de zon naar het eiland Lungön
De wind is nog steeds tegen, maar de zon schijnt. We varen op de motor van Lövvik naar het plaatsje Sundhamn op het eiland Lungön. Een oud vissersplaatsje, dat niet in een gids staat en ook niet op de kaart. We vertrouwen erop dat er goede ankergrond is. Het laatste stukje kunnen we toch weer zeilen. Om 11.30 gaat het anker naar beneden. Een mooie rustige baai. Later verken ik het eiland even. Er wonen hier maar een paar mensen permanent. Ik kom ook nog jagers tegen. Later in de middag zit ik lekker in de kuip in het zonnetje. Meine is vissen met het bootje. Duca helpt. Na een tijdje roeit er een mannetje voorbij naar de overkant. Ook hier blijkt weer een bron te zijn. Hij woont hier en moet dus regelmatig dit tochtje maken. Hij vertelt dat in de vroege zomer hier wel veel vis zit, maar dat ze nu allemaal naar de diepte van de zee zijn afgedaald voor de winter. Daarom komt Meine dus steeds zonder vis thuis! Alhoewel. Aan het eind van de middag zwemt er een grote zeehond de baai is. Als hij even later weer boven komt, heeft hij een grote vis dwars in zijn bek!
26 september. Regen, regen en nog eens regen, dus we gaan een stukje varen.
Het regent de gehele dag en behoorlijk. De wind is gedraaid en staat de baai in. Uiteindelijk gaan we toch, want hier blijven liggen is ook niets. Op naar Härnösand, ook om boodschappen te doen. Door en door nat komen we daar 1,5 uur later aan en leggen aan de kade aan, net als drie weken geleden. Mijn Mustopak blijkt trouwens niet meer helemaal waterdicht te zijn. De havenmeester komt deze keer vanzelf langs. Hij heeft ons gezien op de AIS. We besluiten de volgende dag pas boodschappen te doen. In deze regen hebben we er geen zin in. We gaan in plaats daarvan naar de Chinees. Heerlijk eten, aardige bediening van een Eritrese jongeman: You are living my dream, zegt hij als we ons verhaal vertellen. “Take me with you”.
Zondag nog steeds vies weer, maar toch doen we boodschappen. Ik besluit mijn haar te verven, omdat dat ook wel weer eens mag én omdat hier een heel goede douche is. Ik bel de havenmeester dat we nog een nachtje blijven en hij komt langs om het geld op te halen. Ik gebruik de rest van de dag om mijn 7e Youtube filmpje te maken. Het wordt iets langer dan de vorige, maar het was hier dan ook zo mooi en fotogeniek!
28 september. Het weer is omgeslagen, maar droog en gelukkig niet koud. Wel grijs. Op naar het zuiden!
Temperatuur water nu ongeveer 15 graden. Nu een beetje motorzeilen. Klein aanlandig windje, beetje deining. We zijn al aardig noordelijk en nog steeds op weg naar de Hoge kust (Zweeds: Höga kusten). We varen nu door de scheren en dus wel een beetje opletten. Het valt me op dat zelfs de kleinste eilandjes een naam hebben! Zojuist eentje van 180 meter met de naam SJÄHÄLHARNA. Nu bijna 200 km ten noorden van Stockholm. Wat is het hier prachtig. Voor anker in een baai met uitzicht op zee. 42 mijltjes afgelegd noordwaarts! Dilemma: ik deel dit graag, maar weet ook dat het jaloersmakend is. Afijn zie het maar als troost/heimwee tv!
De tijd gaat zo langzaam door alle indrukken. 30 juli waren we net in Zweden in Brantevik. Sindsdien ongeveer 500 mijl gevaren met tot eergisteren wind mee. Sinds het Duitse eiland Juist 21 keer geankerd. De langste keer 8 nachten en toen hadden onze accu’s ook echt wal verbinding nodig. In deze tijd mooie ontmoetingen gehad. Nieuwe mensen leren kennen. Ook Zweden en dat is fijn omdat ze allen aangeven dat we een beroep op ze kunnen doen komende winter. Daar denk ik inmiddels wel over na. Hoe ga ik mezelf bezig houden en niet te veel vervelen. Ik kan niet de gehele dag boeken lezen en TV is natuurlijk beperkt vanwege weinig internet. En sowieso meer dan een uurtje tv kijken per avond deden we in Nederland ook al niet in de winter. In Nederland zijn de dagen al kort in de winter, maar hier straks nog meer. En bovendien hadden we de afgelopen twee jaar steeds klussen te doen. Zweeds leren is natuurlijk een idee. Zoveel mogelijk wandelen en bewegen. Breien? Haken? Nu denk ik in het begin van de avond vaak: Is de 10 al in de klok? Dan mag ik naar bed.
Een paar dagen geleden lagen we voor anker in een kleine baai van Lovgrund. Prachtige zonsondergang weer en heerlijk rustig. Om 05.00 uur werd ik wakker van deining en geluid (ik dacht onweer!!!!). Het bleek ons anker, omdat de wind aan het draaien was en het schip dus ook. Moeilijk weer in slaap komen maar met oordoppen in lukte het. De volgende ochtend wilden we al naar het plaatsje waar we nu liggen, maar er was te harde wind tegen (Jaja eindelijk een keer) en geen beschutting van eilandjes. Het stampte behoorlijk, dus op de kaart de dichtstbijzijnde ankermogelijkheid gezocht en gevonden: Enmaren. Hier lagen we heel rustig in een diepe baai. Lekker bijgeslapen!
We liggen hier nu 2 dagen met miezerig weer in Axmar Bruk, waar we de eerste avond heerlijk culinair gegeten hebben. Allebei braaf niet meer dan 2 glaasjes heerlijke wijn. Meine drie gangen en ik twee. Vooraf gerookt hert en Meine een sirloin steak. Ik hield het bij vis. Inclusief een 10tje fooi 120 euro kwijt, dat viel mee. Gisteren een eind gewandeld en nu ben ik voor de tweede keer brood aan het bakken. Boodschappen doen is hier wat moeilijk. We hebben genoeg voorraad, maar brood raakt snel op. Leuk om te toen trouwens. Meine is met het bootje weg, nog steeds hoopvol dat hij ooit een vis vangt. Gisterenavond werd hier het eind van seizoen gevierd door overal aan de kust en op de kleine eilandjes waslichtjes te ontsteken. Een prachtig gezicht. We zijn inmiddels nog zon 90 mijl verwijderd van de Höga kusten, ons uiteindelijk doel. Plan is de maand september hier te zwerven als het weer het toelaat. Heel veel zin in.
Axmar-Bruk ligt aan zee voorbij de snelwegen in het verlaten bosgebied Ödmården tussen Hälsingland en Gästrikland. Tegenwoordig is de Axmar-molen een rustgevende idylle, maar hier bruiste het van het leven gedurende de ongeveer 250 jaar dat er ijzer werd vervaardigd in de molen tussen 1671-1927. Hier vormden de molen en de zee een onderling verbonden geheel, in de haven werd het erts gelost, bij de molen werd het erts omgezet in ijzer dat opnieuw de haven uit werd verscheept.
Puntige rotsen zijn hier zo mooi! We fietsen in de regen. Op de terugweg volledig doorweekt maar wel een leuk plekje bezocht met oude boot huizen. We fietsten lang de weg met af en toe een vrachtwagen die duidelijk rekening met ons houdt maar toch doodeng. De weg is lang, recht, heuvelig en saai. De eerste afslag die zich voordoet nemen we dus naar Granön met een dicht vis restaurant. Dat verwachtten we wel dus ik had de halve zelf gebakken pizza mee. Koud naar lekker. We wilden nog een afslag het bos in maken, maar toen zagen we over zee een bui aankomen. Terug dus. Toch bij elkaar 20 km gefietst. Gisteravond Kraanvogels die overvliegen en een prachtige Arend. Wat een spanwijdte! En toen landen er twee zwanen perfect synchroon. Schitterend. Vanmorgen toen ik net wakker werd droomde ik van twee grote vogels die in stilte pal over mijn hoofd vlogen. In de avond kijken we naar de opkomende bijna volle maan.
Volledig zonnig en windje nog uit het noorden windkracht 2. Op de motor dus. Twee zeiljachten voor ons en ze varen hoog aan de wind. Met de deining en het kleine windje is dat voor ons geen optie. Wat een prachtige dag! In de loop van de dag draait de wind zoals voorspeld: kluiver bij maar wel op de motor. De route die de Navionics app heeft bedacht voert ons tussen kleine eilandjes en rotsen. Die zou ik zelf niet gevonden hebben. Onderweg vergezichten op heuvels in het noorden. Inmiddels vier zeiljachten gespot en een zeehond!
2 september. Rene VLeut zei het al. Ooit gebeurt het een keer. Boiiinkk! Ja hoor op de rotsjes. Het is ook ons gelukt!
Vandaag verlieten we onze prachtige baai met het idee om een lange tocht van 36 mijl te maken. Echter geen wind en na 2 uur op de motor vonden we het wel genoeg. Een plekje gezocht dichterbij en gevonden: Kräskär, een klein oud vissersplaatsje. We varen er naar toe en achteraf denk ik: Het wordt tijd dat ik Zweeds leer. In de beschrijving staat namelijk: “Fyra par norra sidan” en dat betekent volgens mij iets van: neem de noordelijke ingang. Later hoor ik dat het dit ook niet is. Het gaat over een noordelijke vuurtoren. Dat zag ik dus te laat en de digitale kaart gaf juist diepte aan in het zuidelijk stuk. Afijn, ik had al een mooie foto gemaakt van de zichtbare (!) rotsen bij de ingang en toen: Benggg”. Vast en de boot (14 meter staal en 22 ton zwaar) kantelde zelfs een beetje. Ik vermoed door ons gewicht glijden we er ook weer af, maar rondom wel allerlei rotsjes te zien! Gelukkig voer ik heel langzaam. Even de situatie aanzien en Meine op het voordek op uitkijk. Ik sla voorzichtig achteruit en tegelijkertijd de boegschroef richting bakboord. Het roer raakt nog wel even de rotsen, maar in ieder geval kan ik de boot keren en dezelfde weg terug. Roer doet het en schroef luistert ook nog steeds naar de commando’s. Ons onderwaterschip is gelukkig behoorlijk goed ontworpen en roer en schroef zijn goed beschermd. We hebben waarschijnlijk met de zwaardkas de rotsen geraakt, maar wel zachtjes. Toch geeft dat een hele klap als je het niet verwacht en dat is natuurlijk altijd zo. Als je het verwacht weet je dat je op de verkeerde plek vaart! We doen geen tweede poging het haventje binnen te varen en ankeren een paar mijl zuidelijker. Daar probeer ik ook nog even of ons midzwaard nog omlaag en omhoog komt en dat doet het. De klap viel duidelijk mee en zal hooguit een deukje en wat lakschade hebben veroorzaakt. Dat zien we later dan wel weer. Eenmaal voor anker (13.00 uur) krijg ik enorme trek en schenk voor mezelf ook maar een wit wijntje in. Emotie eten/drinken heet dat geloof is. Even bijkomen!
We durven het haventje uiteindelijk niet in te varen en ankeren in een baai om de hoek. Of eigenlijk: pakken voor het eerst een meerboei van de Zweedse zeilvereniging. We zijn daar wel te zwaar voor, maar met het stille weer van nu durven we het wel aan. Een paar dagen later valt me op dat de luchtfoto die afgebeeld staat op ons papieren kaart nu juist die plaatsje is! En dat een zeiljacht inderdaad de andere ingang neemt. Ik gebruik deze papperen kaarten trouwens boven verwachting. Blijft erg handig voor het overzicht en het plannen van een route! (De Bätsportkart van uitgeverij Sjövartsverket)
Nou ja stilte: springende vissen die zich niet laten vangen hoe Meine ook zijn best doet. Het geluid van de bonte specht (die we ook af en toe zien met zijn springende vlucht) en af en toe ook de schreeuw van de Arend. Uit de kombuis komen geluiden van Meine die aan het afwassen is. Oja ook nog zoemende muggen ondanks mijn brandend anti muggen spiraal. En ondertussen wordt de zonsondergang iedere minuut mooier. Hoeveel schoonheid kan een mens aan? Nu tsjilpt er zo en klein grijs vogeltje met lange grijze staart. Vanmorgen toen ik Duca zichzelf liet uitlaten (in het bootje naar de kant en zij springt er zelf uit om haar behoefte te doen. En er weer in natuurlijk) was er ook eentje die nieuwsgierig en onbevangen (mijn interpretatie) van het ene zonnige rotsje naar het andere wipte. Het is nu compleet bladstil en achter de heuvels aan de horizon kleurt het rood. De zon is inmiddels onder en zo straks zal ik ook de kou gaan voelen van de avond vochtigheid. In Engeland komen er op zo’n avond als deze jagende dolfijnen een baai in!
Na de prachtige zonsondergang was het even klaar met het mooie weer. De volgende dag miezer en verkeerde wind, dus op weg naar Hudiksvall om ook weer een keer inkopen te doen. Prima plaatsje, aardig welkom door iemand die de havenmeester even vervangt en ons alvast sleutel voor alles geeft. Vanuit de natuur in een stad. Wat een overgang. Nu horen we treinen, sirenes en auto’s. Heel anders dan gisteravond.
We hebben een rare tik als de motor wat minder hard vaart, dus Meine trekt het wetsuit aan (6 jaar geleden op onze Engeland reis gekocht en nog niet eerder gebruikt) om de schroef te inspecteren. Misschien dat er een anode los zit. Het kan niet van ons “rotsbezoekje” komen want we horen het geluid al wat langer. Bij de haven zit ook een maritieme winkel en ze verwijzen ons naar een techneut. Die heeft geen tijd, maar is zeer bereid om ons via de telefoon te adviseren. Uiteindelijk lijkt het probleem zich vanzelf op te lossen, want we horen het niet meer.
We blijven hier 2 nachtjes. Lekker even onder een echte douche, een wasje draaien en in de droger en uitgebreid boodschappen. Het is een leuk plaatsje met zo’n 15000 inwoners en dus alles aanwezig. Ook een dierenwinkel om anti-teken middel voor Duca te kopen. Na iedere wandeling heeft ze er wel een paar. Ze steekt haar neus ook overal in. Op de fiets uiteindelijk naar een buitenwijk waar een hele grote winkel zit. Helaas, het spul wordt hier in Zweden bij de apotheek verkocht, dus weer terug naar een centrum. Verder ook veel boodschappen gedaan en maar weer wat wijn ingeslagen. In de avond lekker uit eten in een Engelse pub.
Wat een prachtige zeildag was het. Met alleen de kluiver en de bezaan eerst tussen de eilandjes door en dan buitenom het grote schiereiland Hornslandet om. Op zee gaat het even ruig met behoorlijke golven, maar dan komen we onder de beschutting van de kust. ZW 4-5. We zeilen door een nauwe smalle sund ten zuiden van het eilandje Balsun door. Nauw op de kaart maar in werkelijkheid altijd ruim genoeg!
In de loop van de dag bereiken we een snelheid van 8 knopen. Nu lekker Indische kip met rijst gemaakt. Te moe om in het restaurant uit eten te gaan! Ken je dat?
Het weer blijft dus goed en we zeilen nu met ongeveer 4,5 knoopjes naar een ankerbaai. Vanmorgen een mooie spontane wandeling van een km of 5 gemaakt. Zomaar vertrekken en dan aansluiten op wat zich aandient. Dit keer bordjes met rode bloemsymbolen erop. Het blijkt een korte rondwandeling buiten Mellanfjarden te zijn door bossen en velden. We zien een plek waar vroeger hout werd verwerkt en even later over een klein houten bruggetje ligt naast het pad een oude Ford uit 1930, overgroeid met mos en zeer fotogeniek. In het veld is een schaapherder bezig en hij laat net zijn kudden bijeen drijven door zijn honden. De gehele actie gefilmd! In de haven spreken we mensen die hun scherenkruiser aan het klaar maken zijn voor vervoer naar Griekenland. Daar kwam dit jaar natuurlijk niets van terecht. Ze wonen hier en vertelden dat de afgelopen twee jaren de maand september en eerste helft oktober erg mooi weer gaf. Dit haventje had ook voor het eerst een “honesty box” met apart in een klein bakje voorgedrukt enveloppen. Inclusief stroom 180 kronen. Erg blij dat ik in Stockholm toch wat cash geld gepind heb.
Om een uur of 12 vertrokken voor een klein zeiltochtje naar Lill Lubben. Een uur of 3 kunnen zeilen en toen viel de wind weg, dus verder op de motor. We komen aan bij de ingang en ook nu is het weer wat onduidelijk. Mijn papieren gids geeft een geleidelijn aan noord van de rotsjes. De digitale eentje direct langs de ingang. Toch maar de tweede genomen en die blijkt heel nauw, maar her gaat goed. Met wind zou ik dat niet aandurven. Het is zondag en behoorlijk druk met dagjesmensen, dus we varen even het hoekje om naar de ankerbaai. Daar blijkt een drijvend steigertje te zijn met meerboeien. Ideaal. Na het nodige gepruts liggen we goed. Nog even lekker in de kuip zitten terwijl Meine en Duca het eilandje verkennen. Vroeg naar bed en lekker lezen in een boek van de Franse schrijver Claudel waar je niet vrolijk van wordt, maar dat wel prachtig is: “Het verslag van Brodeck”. Ik merk dat het mijn stemming beïnvloed. Hieronder een samenvatting.
Brodeck heeft er niet om gevraagd. Hij is door zijn dorpsgenoten uitgekozen om een verslag te schrijven over de ‘Anderer’, een vreemdeling die enkele maanden eerder in het dorp is komen wonen. Details zijn niet nodig, de feiten zijn genoeg. Zolang maar duidelijk wordt dat de dood van de vreemdeling onvermijdelijk was. Brodeck ontdekt al snel meer dan hij ooit kwijt zal kunnen in het verslag. Al schrijvende wordt hij overspoeld door herinneringen. Hij besluit naast het officiële verslag een persoonlijk document bij te houden. Intussen hoort hij steeds meer gedempte stemmen, die hem doen inzien dat hij zelf misschien ook niet zo thuis is onder zijn dorpsgenoten als hij tot dan toe had gedacht.
Tijdens het schrijven springt het verhaal heen en weer tussen zijn bevindingen nu en wat hem in het leven is overkomen. Puur associatief en daardoor niet altijd chronologisch. Nergens noemt Claudel plaatsnamen of jaartallen, invullen laat hij aan de lezer over. Dat geeft ruimte voor eigen conclusies, maar doet je meteen beseffen dat de gruwelijke verhalen van wat mensen elkaar aan kunnen doen, zeker als ze gezamenlijk optrekken en elkaar ophitsen, van alle tijden en alle streken zijn. Net als het trachten te redden van je eigen hachje, waaraan ook hij zich eenmaal heeft schuldig gemaakt en waar hij nog altijd onder lijdt. Het verhaal is gruwelijk, somber, maar ook poëtisch, teder. Het is realistisch en magisch, troosteloos en hoopvol. Je wordt als lezer heen en weer geslingerd, zoals Brodeck heen en weer geslingerd wordt bij het opdiepen en noteren van zijn herinneringen.
De volgende dag varen naar de zeer nieuw aangelegde betonnen pier in Galtström om een wandeling te maken naar alweer een ijzer fabriek. Zeer de moeite waard en interessant. Museum is dicht en dat geeft alle ruimte om te dwalen. Wat leuk is hier, is dat de gebouwen gewoon open zijn. Altijd vind ik dit soort plekken griezelig om te betreden. (Dat had ik als kind al met molens) en met het boek in gedachten……
We raken aan de praat later met een Zweeds stel met een camper. Erg leuk. Wat nu opvalt, omdat er bijna geen boten meer varen, is dat bij de aanlegplaatsen hier ook vaak camperplaatsen zijn en dat geeft wat aanspraak. Terwijl we zitten te eten, voor het eerst binnen in de deckhouse, komt er een gezellige groep van een man of 8 op de fiets aan. Gezellige kerels uit Saltsjöbaden! Dat is leuk, dus ik geef hun ons kaartje. Wie weet treffen we ze wel komende winter. Zo langzamerhand “kennen” we al heel wat Zweden. Het verbaast me hoe open en geïnteresseerd ze zijn.
De dag begon miezerig, werd zonnig en eindigt althans nu (1700 uur) in een bui. Laatste foto van een zonnige ankerplek (1800 uur) en Meine die het hondje gaat uitlaten. Sorry, ik maak het niet mooier dan het is. Weer 22 mijltjes noordwaarts en weer heerlijk kunnen zeilen. Ruim boven de 62ste breedtegraad! Nu voor anker in een baai (Kattskär) met een hele nauwe betonning naar binnen. Op het smalste punt pasten we er net tussen. Het zijn een soort drijvende boeien met vlaggetjes hier. Diepgang doorgang 1.90 meter. Volgend jaar dus 1.89, want de grond stijgt hier nog ieder jaar sinds de ijstijd. Later meer hierover. Sinds ons rotsjes avontuur ben ik trouwens extra alert en dan helpen de vele witte zwanen die hier overal zwemmen niet echt. Op afstand lijken het golfjes die op de rotsen slaan! Op een punt waar je het niet verwacht.
Overal om ons heen zomerhuisjes, maar het seizoen is voorbij en bovendien geen weekend. Op de groene velden in wit plastic verpakte grote balen gemaaid gras. Als we hier een paar dagen eerder waren geweest, hadden we vast het geluid van de maaimachines gehoord. Vandaag varen we dan echt op de motor omdat er geen wind. We zijn op weg naar een veilig plekje aangezien “Windy” aangeeft dat het morgen hard gaat waaien vanuit het noorden. Eerst waren we van plan om naar Härnösand te varen, maar dat is een stadje en op dit moment hebben we daar nog geen behoefte aan. Genoeg proviand aan boord. Wel heb ik zin om binnenkort eens een mooie wat langere wandeling te maken en. Misschien kan dat morgen wel vanuit Barsviken waar we nu naar op weg zijn.
Inmiddels zijn we bijna in het gebied van de Höga Kusten en gisteren heb ik een digitale gids gedownload met wel erg veel advertenties (maar ja gratis he!). Toch geeft al wel een goede indruk. Het gidsje van waaruit we onze reizen plannen is heel goed (Norrlandskust), maar ook summier en in het Zweeds. Ik hoop als we zostraks het kaapje van het eiland Aston gerond hebben we voor het eerst mooi uitzicht krijgen op de hogere heuvels van de Höga Kusten!
WIKIPEDIA: Dit is een kustgebied in Zweden dat zich bevindt in Ångermanland in de provincie Västernorrlands län aan de westkust van de Botnische Golf. Het gebied is 142.500 hectare groot, inclusief 80.000 hectare zee en eilanden en bestaat uit meren, baaien en vlakke heuvels tot 350 meter hoogte. Een deel ervan wordt beschermd als Nationaal park Höga kuste, het gebied tussen Härnösand en Örnsköldsvik is een gebied van 100 km met prachtige haventjes en ankerplekken (hekanker want voor gewoon ankeren is het te diep). Voor de Höga Kusten ligt een archipel met kleine eilandjes en enkele grotere eilanden: Ulvön, Trysunda en Grisslan. Deze eilanden liggen in de Botnische golf, aan de oostkust van Zweden. De Höga Kusten biedt volop open wateren, oneindige groene heuvels, steile rotsen en dichtbeboste wouden. Op verschillende plekken kun je het bestaan van de ijstijd, en het ontstaan van de ruige natuur, goed aanschouwen: in de Slatterdalskrevan bijvoorbeeld. Dit is een 200 meter diepe kloof in het Skuleskogen National Park. Hier kun je duidelijk zien hoe het land omhoog is gekomen en in stukken is gebroken. Door het natuurgebied stromen diverse rivieren waar groene valleien aan vast zitten, zoals de lange Angermanälven-rivier.
De Höga Kusten heeft haar naam te danken aan het feit dat het hier de hoogste kustlijn ter wereld betreft. En dan te bedenken dat het landschap ook vandaag de dag nog steeds langzaam blijft stijgen en in beweging blijft. (Stijging ongeveer 1 cm per jaar) Het bijzondere daarvan is dat er langzaam nieuwe stukjes land ontstaan, stranden letterlijk opschuiven en er zelfs nieuwe natuurlijke verbinden over land ontstaan tussen eilanden en het vaste land. Een curiositeit van het gebied is dan ook dat je vlak bij elkaar resten kunt vinden uit verschillende tijdperken uit de geschiedenis, maar dan op verschillende hoogte. Doordat het land immers ophoog kwam, schoof ook de kustlijn op en daarmee de nederzettingen die in loop der eeuwen zijn gesticht. Geen wonder dat het gebied dan ook niet alleen de interesse van veel buitensporters en natuurliefhebbers trekt, maar ook van wetenschappers die onderzoek willen plegen. Oude houten bootshuizen staan vaak scheef, omdat een deel met de kustlijn mee omhoog schoof. Overigens voor zeilers met een diep stekend schip, worden sommige haventjes hier onbereikbaar.
Cestlavie Zwerft. 